Lồng đèn đỏ treo cao và ngày 1/10

Lồng đèn đỏ treo cao thì có lẽ ai cũng biết rồi, nó là một cuốn tiểu thuyết TQ mà tôi không nhớ tên tác giả, chỉ biết là nội dung rất u ám, nói về bi kịch cuộc đời của một cô gái xinh đẹp lấy vào làm thiếp một gia đình giàu có, gã chồng già có nhiều thê thiếp. Cuộc sống tuy giàu có về vật chất nhưng rất bệnh hoạn về tinh thần, toàn là ghen ghét, đố kỵ, nói xấu, ám hại nhau giữa các bà vợ và giữa bày tôi tớ của các phe phái khác nhau. Cuối cùng, cô gái này hóa điên khi thấy người ta ám hại một bà vợ thứ bằng cách khiêng bà vứt xuống một cái giếng hoang ở trong vườn. Một câu truyện rất u ám, và sặc mùi TQ.

Tôi chỉ nhớ được thế thôi, còn ai muốn đọc thì cứ google, ra tuốt cả cuốn sách luôn, khỏi mua làm gì mất công.

Còn ngày 1/10, tức là ngày quốc khánh TQ. Cái này thì bảo đảm ai cũng biết, kể cả tôi nữa.

Thực ra thì chỉ đến năm ngoái tôi mới biết lơ mơ về cái ngày này, khi Hà Nội kỷ niệm 1000 năm Thăng Long vào tháng 10 với rất nhiều hoạt động tốn kém, lãng phí. Mà vào lúc ấy thì dân chúng ở miền Trung đang bão lụt, chết chóc, cũng tương tự như năm nay này, vì vào lúc ấy là mùa bão lụt mà. Sự trái ngược, một đàng thì xa hoa, phí phạm, một đàng thì dân chúng đói khổ, thiên tai, ngoài khơi lại còn bị bọn nước lạ cướp (tức là cái nước có quốc khánh vào cái ngày mà tôi nói ở trên đấy), khiến dân chúng bức xúc, dư luận mạng nóng ran.

Người ta … chửi – thì bất bình mà – giống như Nguyễn Vỹ ngày xưa, “chửi Đông, chửi Tây, chửi tất cả”, và chửi cả việc tại sao mà chọn ngày mừng ngàn năm Thăng Long lại đúng quốc khánh nước lạ, bộ muốn … nhân đó ăn mừng quốc khánh của nước lạ luôn hay sao? Tôi nghe, cũng tò mò tìm hiểu, ủa có chuyện đó nữa sao, nên mới biết, 1/10 là cuốc khánh của TC (TC là viết tắt của Trung Cuốc ấy ạ, cuốc hay quốc gì thì đọc theo giọng miền Bắc của tôi cũng như nhau thôi, tôi thử cải cách chữ viết một chút xem sao ấy mà. Mà chữ cuốc này thấy thuần Việt lắm nhá, chứ không giống cái chữ quốc kia, nghe nó rất … lạ, lạ tức là một cách dùng mới để chỉ cái nước TC ấy).

Ừ, 1/10 là cuốc khánh TC. Thế thì có gì mà nói?

À, có đấy. Số là tôi đọc trên mạng hôm nay người ta lại xôn xao vụ tỉnh Lào Cai tái lập cũng vào tháng 10. Trùng hợp lạ lùng lắm, vì trước đó, chính cái tỉnh này lại chỉ đạo cho dân chúng phải cho Lồng đèn đỏ treo cao để chào mừng cái ngày Lào Cai tái lập đó.

Cũng bị dân chúng phản đối, vì lồng đèn đỏ treo cao, như tôi đã nói ở trên, là sặc mùi TC, chưa bao giờ là truyền thống của VN cả. Mà cứ hễ dân chúng phản đối (có liên quan đến sự lệ thuộc văn hóa – và cái gì nữa đó thì tôi không biết) thì nhà nước ta liền có phản ứng nhanh, cấm liền – thì một nhà nước vì dân, do dân mà, các bạn biết rồi đấy. Nên việc treo đèn lồng kỷ niệm ngày tái lập Lào Cao là đã bị cấm, hoan hô sự sáng suốt của Đảng và Nhà nước Việt Nam.

Phải nói rõ thế, chứ bây giờ khi nói Đảng và NN nhiều khi không rõ là nói về nước nào ấy, các bạn ạ, thì hai nước có mô hình chính trị giống hệt nhau mà lại. Cũng Đảng Cộng sản lãnh đạo tuyệt đối và toàn diện, sau này hai nước cùng nhau tiến lên chủ nghĩa xã hội, bỏ lại thế giới tư bản quằn quại giãy chết ở phía sau.

Tóm lại, hoan hô Đảng và NN Việt Nam đã lắng nghe ý kiến dân, không cho Lào Cai treo lồng đèn sặc mùi TC và chặn đứng âm mưu Hán hóa Việt Nam về mặt văn hóa. Tốt quá rồi, còn gì để nói nữa không?

Hừ hừ, vẫn còn một chi tiết nho nhỏ. Nhỏ, nhưng mà lớn, các bạn ạ.

Vì lại cũng thông tin từ báo mạng (rác rưởi), người ta phát hiện ra rằng trên trang web của Tỉnh Lào Cai, trước đây ngày tái lập Lào Cai ghi là ngày 10/10 (cái này Yên Bái cũng ghi như thế, thì Lào Cai và Yên Bái cùng tái lập một ngày, cùng tách ra từ Hoàng Liên Sơn mà), nay bỗng thấy ghi ngày 1/10 trên trang thông tin điện tử của tỉnh. Lạ quá.

Tôi kiểm tra lại rồi, đúng thế thật các bạn ạ, link đây này, cả hình chụp màn hình nữa; họ còn ra cả đặc san chào mừng nữa mà (chắc là phát hành, tặng khắp nơi rồi đấy, thành chứng cứ lịch sử rồi nhé, mai mốt mọi người quên đi, có tranh cãi thì mấy cuốn đặc san này trở thành chứng cứ “không thể tranh cãi").

Tất cả những đặc san, những tin tức trên trang của Lào Cai, thảy đều ghi ngày tái lập Lào Cai trùng ngày cuốc khánh TC cả:
http://laocai.gov.vn/gioithieuchung/20namtailaptinh/Trang/20110919105315.aspx

Thế nhưng người ta – cũng báo lề trái, rác rưởi, họ bảo, cái này là mới sửa đấy. Chứ trước đây, trên trang này vẫn ghi tái lập tỉnh vào ngày 10/10. Thậm chí là có những trang cùng trên cổng thông tin này vẫn để ngày 10/10, ví dụ như ở đây (tôi có chụp màn hình dưới đây để lưu cho chắc ăn):
http://www.laocai.gov.vn/sites/sogtvt/Tintucsukien/tinnoibo/Trang/20110706080337.aspx

Trong đó có đoạn sau:

Ngày 12/8/1991 kỳ họp thứ 9 Quốc hội khóa VIII ra Nghị quyết chia tỉnh Hoàng Liên Sơn thành hai tỉnh Yên Bái và Lào Cai. Và đến ngày 10/10/1991 tỉnh Lào Cai được tái lập, trên cơ sở vùng đất Lào Cai (cũ) và bổ sung thêm ba huyện: Bảo Yên, Văn Bàn và Than Uyên.

Còn đây là trang web tỉnh Yên Bái, link và màn hình:
http://www.yenbai.gov.vn/vi/Pages/chitietlaocai.aspx

Chép lại cho rõ:

- Ngày 12/8/1991 kỳ họp thứ 9 Quốc hội khóa VIII ra Nghị quyết chia tỉnh Hoàng Liên Sơn thành hai tỉnh Yên Bái và Lào Cai. Ngày 10/10/1991 tỉnh Lào Cai được tái lập, trên cơ sở vùng đất Lào Cai (cũ) và bổ sung thêm ba huyện: Bảo Yên, Văn Bàn (thuộc Yên Bái cũ), Than Uyên (thuộc Nghĩa Lộ cũ) bao gồm 8 huyện, hai thị xã.

Cũng là kỳ họp Quốc hội, chia tỉnh Hoàng Liên Sơn ra thành Yên Bái và Lào Cai, nhưng một nơi thì quyết định là ngày 1/10, còn một nơi thì ghi là ngày 10/10. Thế lày nà thế lào, các bạn ơi????

Tôi bỗng giật thót cả mình: Hay là … có hai quốc hội khác nhau họp và quyết định vào hai ngày khác nhau? Một quốc hội họp trước, ngày 1/10, quốc hội kia họp sau, ngày 10/10?

Ôi ôi ôi ôi, sợ quá, toát hết cả mồ hôi rồi đây này.

Cái gì đang xảy ra trên đất nước VN của chúng ta thế này?????? Hu hu...

Bỗng nhớ câu hát: Mẹ Việt Nam ơi, mẹ Việt Nam ơi …

Mẹ ơi!
------

Y phục Trung Quốc và vua Quang Trung

Trước hết, hãy nói về y phục TQ. Thực ra, tựa đầu của entry này tôi đã đặt là “Cảnh giác với y phục sản xuất từ Trung Quốc”.



Đấy là cái tựa do tôi dịch thoát tựa một bài báo đăng trên trang Thời báo Trung Quốc (China Times) ngày hôm nay, 23/8 theo giờ của phương Tây, còn nếu tính theo giờ VN thì đã ngày 24/8 rồi. Bài báo ấy có thể đọc ở đây.



Đấy là những ai có thời gian, và có thể đọc bằng tiếng Anh (bài viết cũng ngắn thôi, nhưng các nghiên cứu kèm theo thì dài). Còn những ai không có thời gian (tức là đa số), hoặc không đọc tiếng Anh (chắc cũng là đa số), thì xin dịch hầu một vài đoạn đáng quan tâm như dưới đây:

The NGO has revealed yesterday the presence of toxic substances in the products of 14 brands of clothing, manufactured in China and Southeast Asia. These substances can threaten the growth and fertility of the people in contact with these products.

Tổ chức phi chính phủ với tên gọi Hòa Bình Xanh hôm qua vừa đưa tin về sự tồn tại của các chất độc hại trong sản phẩm của 14 thương hiệu y phục được sản xuất tại TQ và Đông Nam Á. Những chất độc này có thể gây nguy hại cho sự tăng trưởng và khả năng sinh sản của những ai có tiếp xúc với các sản phẩm này.



Trời ơi, đọc đến đây là tôi đã cảm thấy … rất lo, không đọc được nữa. Chứ gì nữa, làm gì mà tôi chẳng đã sử dụng vài món hàng (y phục) TQ trong nhà rồi, thì hàng TQ đầy ra đấy, có một số mặt hàng ở VN có khi còn tìm khó hơn hàng TQ ấy chứ. Mà đấy là tôi cũng đã rất có ý thức “Người VN dùng hàng VN” rồi đấy nhé.



Chợt nhớ thời trước năm 1975 có khẩu hiệu “Người VN dùng hàng nội hóa” (khoảng đâu những năm 73, 74 gì đó); thời ấy tôi đi học ở Gia Long toàn mặc áo dài tơ (nhân tạo) của VN thôi, áo dài tơ trắng có hình lá trúc, hoa cúc hoặc hình chữ thọ chìm trên vải ấy, nhẹ nhàng và đẹp lắm, đến nỗi mà nhà thơ Nguyên Sa đã phải thốt lên hai câu thơ: Chẳng biết mưa hay là nắng đây/ Một đàn bướm trắng nhởn nhơ bay khi thấy các tà áo trắng từ trong lớp ùa ra sân trường trong giờ ra chơi ở trường Gia Long – cảnh tượng thơ mộng ấy tôi cũng đã từng nhiều lần ngắm nhìn, và quả thật là đẹp.



Nhưng tôi mơ mộng gì thế nhỉ, viết tiếp về y phục sản xuất tại TQ đi chứ. Ừ, thì mặc quần áo do TQ sản xuất, coi chừng bị độc hại, không phát triển được, hoặc không có con. Tôi thì không sao, dù gì cũng đã già, chẳng thể phát triển được nữa, con cái thì cũng đủ chỉ tiêu 2 đứa rồi. Nhưng con cái tôi, liệu chúng nó có bị gì không? Nguy quá, lo quá đi mất.



Nhưng chưa hết đâu. Còn nữa này:

The ecological impact is also alarming. On 13 July, Greenpeace (Dirty Laundry 1) on the Chinese river pollution caused by the use of NPEs in two Chinese factories partner of most major brands at issue. Puma and Nike had committed, after publication, to eliminate these toxic products of their production by 2020. But the problem is not limited only to China, Greenpeace said. When clothes are washed in the machine in our country, NPE contaminate the water and rivers, before reaching the fish and landed on our plates.

Tác hại đối với môi trường cũng rất đáng báo động. Ngày 13/7, tổ chức Hòa Bình Xanh đã đưa ra một báo cáo sơ bộ (Y phục bẩn số 1) về ô nhiễm sông ngòi tại TQ do chất NPE [một chất độc hại có trên y phục sản xuất tại TQ] trong hai xưởng sản xuất gia công cho các thương hiệu có liên quan nói trên. Hai hãng Puma và Nike đã cam kết (sau khi đọc được báo cáo nói trên) là sẽ loại trừ hoàn toàn các chất độc ra khỏi sản phẩm vào năm 2020. Nhưng khi những y phục đó được nhập vào đất nước chúng ta [tức các nước phương tây, nhưng nếu nói cho VN thì cũng đúng] thì chất độc đó sẽ theo nước giặt quần áo mà đổ ra sông biển làm ô nhiễm nguồn nước, rồi sẽ gây hại cho các loài cá sống trong nguồn nước ấy, và cuối cùng sẽ theo chúng lên đến tận bàn ăn của chúng ta.



Sợ chưa? Hôm trước trong một bài viết khác tôi đã nhắc đến việc người VN ta ăn phải đũa của TQ rồi. Nay lại mặc quần áo sản xuất từ TQ, thì sẽ tự đầu độc chính mình (kém tăng trưởng, vô sinh), rồi đầu độc môi trường của mình (ô nhiễm nguồn nước), và lại còn truyền lại cho đời sau nữa chứ (cá bị ô nhiễm, lên bàn ăn của chúng ta và con cháu chúng ta) …



Chừng hai mươi năm nữa (lúc ấy tôi ngoài 70 tuổi, chả biết có còn tồn tại không nhỉ), không hiểu lúc ấy ta có còn cần giữ gìn tình hữu nghị Việt – Trung nữa hay không, hay đã ... nên một với người đồng chí 16 chữ ấy rồi nhỉ? Chứ cứ ham của rẻ như thế này, mặc quần áo TQ, ăn bằng chén bát TQ, ăn phải đũa TQ, xỉa răng bằng tăm TQ, thôi thì nói quách tiếng Trung đi cho xong, cũng dễ học lắm mà (thì mình đã có sẵn vốn từ Hán – Việt rồi đó, đâu cũng đến 60, 70% từ vựng của mình rồi – thì, nào là công nhân, học đường, giáo dục, chính trị, văn hóa, … và cả thực phẩm và y phục nữa, chẳng phải đều là từ gốc Hán cả đó sao?)



Ừ, hèn gì mà có ai đó – vị nào ấy, cũng to lắm – đã bảo rằng, trước đây cha ông chúng ta cứ sau khi đánh nhau với TQ thì lại sang triều cống, xin thần phục, xin được phong vương, xin quốc hiệu, đủ cả; vậy thì chống làm gì, biểu tình làm chi, hỡi những kẻ lố lăng vừa mới bị các báo QĐND và ANTĐ vạch mặt sau khi biểu tình chỉ được có 30 phút vào ngày chủ nhật 21/8 vừa qua?



Thế còn vua Quang Trung trong cái tựa mới của bài viết này?



À, thì viết đến đoạn nói về biểu tình bên trên, với mục đích hô hào đồng bào ta (nhân dân ta, nói theo gu của báo chí lề phải) đừng bị bọn phản động nước ngoài xúi giục, bỗng tôi sực nhớ ra và tự hỏi mình, trong lịch sử VN đã từng có kẻ “phản động” nào thế nhỉ, đã hô hào “đánh cho để đen răng/ đánh cho để dài tóc/ đánh cho nó chích luân bất phản/ đánh cho nó phiến giáp bất hoàn/ đánh cho sử tri Nam quốc anh hùng chi hữu chủ”????



Tôi tìm trên mạng, và được trả lời, đấy là mấy câu thơ Nôm của vua Quang Trung, một vị anh hùng dân tộc.



Và tôi cứ băn khoăn mãi, rồi trộm nghĩ: cũng may cho vua QT, vì ông sinh sống ở thời trước. Chứ nếu ông sống ở thời nay thì …?



Nghĩ đến đây tôi bỗng bị tắc tị, không nghĩ được nữa, các bạn ạ. Chả hiểu tại sao?

TQ 2013 và nạn mất trí nhớ tập thể

Mặc dù cái tựa thì to tát, nhưng entry này của tôi sẽ là một blog entry đúng nghĩa, tức là một mẩu nhật ký cá nhân trên mạng mà thôi. Cũng có nghĩa là nó sẽ tản mạn, chủ yếu ghi lại những suy nghĩ thoáng qua trong đầu tôi thôi.

Trước hết, xin giải thích cái tựa. Số là hôm qua tôi có đọc được bài báo trên Tuần VN giới thiệu cuốn sách mới của nhà văn Hong Kong viết về tương lai (rất gần) của TQ, năm 2013. Một cuốn sách thú vị, đáng đọc, nhưng có lẽ sẽ không sớm có ở VN, khi cuốn sách còn đang bị cấm tại TQ. Ai quan tâm, xin đọc tại đây. Bản gốc tiếng Anh của bài giới thiệu nói trên có thể tìm được ở đây.

Riêng với những ai không có thì giờ để đọc bất kỳ chỗ nào khác, xin được dịch hầu một đoạn tóm tắt rất ngắn sau đây:

TRUTH IS NOT AN OPTION Beijing, sometime in the near future: a month has gone missing from official records. No one has any memory of it, and no one can care less. Except for a small circle of friends, who will stop at nothing to get to the bottom of the sinister cheerfulness and amnesia that has possessed the Chinese nation. When they kidnap a high-ranking official and force him to reveal all, what they learn - not only about their leaders, but also about their own people - stuns them to the core.

KHÔNG CÓ QUYỀN LỰA CHỌN SỰ THẬT. Bắc Kinh, một lúc nào đó trong tương lai gần: một tháng trời bỗng biến mất hoàn toàn trong mọi hồ sơ, sổ sách. Chẳng còn ai nhớ đến nó, và cũng chẳng ai quan tâm làm gì. Chỉ có một nhúm bạn bè, những người bằng mọi giá muốn tìm ra căn nguyên của cái nạn mất trí nhớ tập thể và tâm trạng mừng vui hớn hở mà toàn dân TQ vừa bị nhiễm phải lúc này. Những người này đã bắt cóc một viên chức cao cấp và buộc ông ta phải kể ra tất cả sự thật - không chỉ sự thật về những nhà lãnh đạo, mà còn là sự thật về dân chúng của họ - và sự thật này đã làm cho họ thực sự bàng hoàng sửng sốt.
Nguồn: http://pjmooney.typepad.com/my-blog/2011/06/the-fat-years.html#tp

Sự thật gì mà ghê rợn vậy? À, cũng không có gì là ghê rợn lắm đâu. Lúc ấy, năm 2013 ấy, sắp đến rồi còn gì, TQ đã là một quốc gia "thái bình thịnh trị", dân chúng thì vô cùng hài lòng với cuộc sống và với nhà nước, kinh tế thì phát triển, tiện nghi vật chất thì đầy đủ, quốc gia này nổi lên thành một cường quốc lớn trên thế giới. Tốt quá, chứ có gì mà ghê rợn nhỉ?

Chỉ có một điểm duy nhất có vẻ không được hay lắm theo một cái nhìn (phản động?) nào đấy, đó là trước khi TQ đến được giai đoạn đó, thì đất nước đang trong tình trạng loạn lạc, thiếu đói, cướp bóc, và tranh giành quyền lãnh đạo đất nước giữa các phe nhóm. Chính quyền mới khi giành được quyền vào tay mình bèn pha thuốc gì đấy vào cho mọi người uống để họ quên sạch thời gian đó đi, để khi tỉnh dậy thì thấy đất nước TQ thái bình thịnh trị như trên.

Ai cũng vui vẻ, phấn khởi, hài lòng, mặc dù tất cả mọi người đều đang ở trong một tình trạng lạ kỳ: mất trí nhớ tập thể! Chỉ nhớ những gì có lợi cho nhà nước, cho chế độ, và quên sạch mọi thứ khác.

Vâng, chỉ có vậy. Có thể sẽ có những người thấy là không hay, nhạt. Nhưng sao đối với tôi, cuốn sách lại làm tôi xúc động đến lặng người đi như vậy? Phải chăng do thời điểm tôi đọc về cuốn sách đó thì ở VN đang xảy ra một số việc khiến tôi không thể không nghĩ đến cụm từ "mất trí nhớ tập thể" ở trên?

Này nhé, nào là kỳ thi Sử với hàng ngàn điểm không. Môn Sử, phải chăng nó là nơi chứa ký ức của một dân tộc, về tất cả những gì đã xảy ra, dù chiến thắng hào hùng, hay đau thương mất mát? Nhưng bây giờ không mấy ai thích học hoặc dạy nó nữa. Tại sao vậy? Sau này thì thế hệ hiện nay, vốn là sản phẩm của một nền giáo dục nơi mà môn Sử được học sinh xem là thuốc gây mê như vậy, liệu có bị chứng mất trí nhớ tập thể hay không?

Và những gì đang được dạy trong môn Sử hiện nay nữa, có phải cũng đã là một loại "ký ức được tuyển chọn" (selective memory) theo quan điểm và lợi ích của một nhóm người - những người được quyền viết sử và viết sách giáo khoa lịch sử - hay không?

Rồi lại việc anh thanh niên Nguyễn Chí Đức, xem trên báo lề trái thì rõ ràng bị đạp vào mặt thế, mà nay trên các phương tiện truyền thông chính thức lại hoàn toàn không hề bị hành hung gì, thậm chí còn được quan tâm giúp đỡ, đưa lên xe buýt .... Vậy ký ức của tôi, một người có mặt tại HN vào ngày 17/7 và có chứng kiến một vài cảnh tượng của cuộc biểu tình, nên hoàn toàn tin vào clip đã đưa lên mạng, và ký ức của công an HN, ký ức nào sẽ được tuyển chọn đây? Và trí nhớ nào thì sẽ cần được làm mất đi, theo kiểu mất trí nhớ tập thể ấy?

Cũng vậy, chuyện phiên tòa phúc thẩm của CHHV ngày 2/8. Tin tức trên báo chí lề trái liên tục, dồn dập trong mầy ngày qua cũng rất khác với tin tức rên các báo nhà nước, vậy phải đưa vào ký ức tập thể của người VN những thông tin như thế nào về việc xử án đây?

Và còn rất nhiều ví dụ về những ký ức khác mà tôi chưa nói đến, có lẽ là không muốn, hoặc là chưa dám, hoặc là cả hai, về cuộc chiến tranh "thần thánh" của VN trước năm 1975, từ cái nhìn của một người dân miền Nam. Người ấy là tôi đây, lúc ấy tôi chỉ mới là một công dân nhí, đến năm 75 cũng chỉ mới 15 tuổi. Nhưng không nói ra, thì liệu đến thế hệ sau có còn ai nhớ đến nữa hay không?

Hình như chưa đến 2013, mà VN cũng không là đối tượng mà cuốn sách nói đến, nhưng nạn mất trí nhớ tập thể đã đang xảy ra ở VN rồi hay sao ấy?

Quay trở lại cuốn sách trước khi kết thúc entry này. Cuốn TQ 2013 ấy cho ta thấy trước viễn cảnh về sự phát triển theo kiểu TQ như hiện nay sẽ dẫn đến một xã hội "hạnh phúc mà không cần tự do", là điều mà phương Tây không thể nào hình dung được. Vì đối với họ, hạnh phúc vốn đã bao hàm ý nghĩa tự do rồi.

Thì Hồ Chủ tịch trước đây cũng đã từng nói như thế: "đau khổ chi bằng mất tự do" mà lại.

Đó là lý do tại sao hầu hết các nước đều cho phép tự do biểu tình, tự do ngôn luận, như một quyền cơ bản của con người, để có hạnh phúc. Nhưng ở các nước XHCN như VN hay TQ, thì những quyền ấy đang được hy sinh để có được sự "bình ổn và phát triển", nhằm đem lại hạnh phúc (nếu thành công, that is). Một thứ hạnh phúc không tự do.

Chúng ta có muốn điều này không, đó là câu hỏi cho mọi người cùng suy nghĩ. Tôi thì có câu trả lời rồi các bạn ạ, nhưng sẽ không nói ở đây. Không muốn nói, không dám nói, hoặc cả hai, tùy các bạn hiểu!!!!

Sản xuất hàng dỏm tại TQ (2): Lời cuối của tác giả

Phần dưới đây là Lời cuối của tác giả cuốn sách, Midler, do tôi dịch, và đã đăng trên Tia Sáng (link trong entry trước). Tuy nhiên, do không đủ đất, hoặc do ... nhạy cảm (?), nên TS có cắt đi một số đoạn ngắn. Tôi đăng lại đây bản đầy đủ để các bạn thưởng thức nhé.
-------------------

Lời cuối

(Paul Midler, PA dịch)

Ngay sau khi cuốn sách Poorly made in China được xuất bản vào mùa Xuân năm 2009, tôi được WFAE mời phỏng vấn trong một tiếng đồng hồ trên radio. WFAE là chi nhánh phát thanh của NPR, truyền thanh từ thành phố Charlotte thuộc bang North Carolina. Trong cuộc phỏng vấn ấy, Mike Collins, người phụ trách chương trình đã hỏi tôi: Tại sao tôi lại viết cuốn sách này?

Lúc ấy bản thảo cuốn sách của tôi đã được nộp đến nhà xuất bản được nhiều tháng, và tôi mới trở lại nước Mỹ từ Đông Á. Tôi chưa quen với những cuộc phỏng vấn long trọng, và không hiểu sao tôi thấy mình thật lúng túng trước câu hỏi này. Để viết cuốn sách ấy tôi đã phải bỏ ra 2 năm trời ròng rã, vì vậy lẽ ra tôi phải trả lời được dễ dàng câu hỏi đó. Nhưng quả thật lúc ấy tôi hoàn toàn không biết trả lời như thế nào cả, nên đã nói lan man chẳng ra đâu vào đâu.

Sau cuộc phỏng vấn ấy, tôi đã có thêm thời gian để suy nghĩ về động cơ viết sách của mình. Có người viết sách để kiếm tiền, và người khác thì viết vì mong được chút danh. Riêng tôi, dù đã được nhận tiền trước để viết cuốn sách này, nhưng thời gian để viết cuốn sách đã kéo dài hơn tôi nghĩ nhiều, và tôi đã phải bù tiền túi của mình vào để hoàn tất cuốn sách. Tôi không phải lànhà báo, cuốn sách ấy đối với tôi không phải là một sự thăng tiến trong nghề nghiệp. Tôi đã phải ngưng công việc chính của mình trong suốt thời gian viết sách.

Nếu xét về danh tiếng thì những quan tâm của độc giả đến cuốn sách này chỉ làm cho tôi lo lắng. Do bản chất của cuốn sách – và nhất là do cái tựa gay gắt của nó – nên tôi đã sợ rằng sau khi xuất bản cuốn sách tôi có thể sẽ không được phép làm việc ở Trung Quốc nữa, hoặc nếu vẫn còn được phép trở lại đất nước này thì các đối tác phía TQ cũng sẽ nhìn tôi với cặp mắt thiếu thiện cảm. Thực ra lúc ấy một số lo lắng của tôi cũng đã trở thành hiện thực: tôi bắt đầu vấp phải cách đối xử lạnh nhạt và những bức thư điện tử không được trả lời.

Ngay sau khi cuộc phỏng vấn kết thúc, đứng trước cửa phòng thu của mình Mike cám ơn tôi đã đồng ý thực hiện cuộc phỏng vấn này, và tiếp tục nhắc lại câu hỏi ban nãy – chỉ có điều lần này câu trả lời của tôi sẽ không được thu và phát đến độc giả nữa. Rõ ràng là tôi chẳng có mấy lợi ích trong việc viết một cuốn sách như Poorly made in China, vì vậy Mike thực sự tò mò muốn biết tại sao tôi lại phải nhọc công đến thế?

Tôi thoáng ngập ngừng và suy nghĩ rất nhanh. Tôi hiểu anh ta muốn ám chỉ cái gì. Lúc này, vì không còn áp lực phỏng vấn nữa, nên tôi đã nở một nụ cười yếu ớt và đưa ra câu trả lời có chút riêng tư: “Ừ, nhưng chắc cũng phải có ai viết ra những điều ấy chứ!” Câu trả lời của tôi đã khiến Mike nhìn tôi với một vẻ tôi không thể nào quên, đầy thất vọng và tiếc rẻ, anh ta bảo tôi rằng anh ấy ước gì trong lúc phỏng vấn tôi đã nói đúng như thế.

Kỹ năng trả lời phỏng vấn của tôi hôm ấy thật kém, nhưng trong mấy tháng sau đó tôi cũng đã làm hết sức mình để cổ động cuốn sách của tôi. Tôi có thêm một số cuộc phỏng vấn khác, đa số là do các đài địa phương thực hiện, và cuốn sách của tôi có thêm một số nhận xét tích cực trong các bài điểm sách, cũng từ các tờ báo nho nhỏ. Rồi thì sau khi cuốn sách ra đời được khoảng 9 tháng, một vận may lớn đã xảy ra. Tạp chí The Economist và một số các nhà xuất bản liên bang khác đã chọn cuốn Poorly made in China làm cuốn sách hay nhất trong năm. Đó là một vinh dự, giúp thu hút sự chú ý của độc giả đến cái tựa sách này. Rồi tiếp theo đó là những nhà phê bình – hoặc ít ra là những nhà phê bình nghiệp dư.

Bất kể tôi đi đến đâu, người ta cũng đều có thái độ theo kiểu “ừ tôi có biết, nhưng cũng thường thôi” về cuốn sách này. Không ai nói là họ không thích cuốn sách, nhưng họ đều ám chỉ rằng cuốn sách này được chọn làm cuốn sách của năm chỉ vì nó có đúng chủ đề mọi người đang quan tâm. TQ lúc ấy đang dính rất nhiều vụ tai tiếng về chất lượng hàng hóa, vì thế mọi người muốn biết thêm về chủ đề này, có thế thôi. “Anh đã có mặt đúng chỗ vào đúng thời điểm”, người ta bảo tôi thế, hàm ý rằng nếu như trước đó đã có một vài cuốn sách nào khác về chủ đề này thì cuốn sách của tôi thậm chí chẳng ai buồn để ý đến.

Những nhận xét như trên đã làm cho tôi nhận ra một điều mà trước đó tôi hoàn toàn không nhận ra: cuốn sách của tôi hóa ra là cuốn sách duy nhất đã đưa ra những lý giải về sự yếu kém chất lượng của hàng hóa TQ. Điều này quả là lạ, tôi nghĩ thế. Trong vòng đời của các tin tức thời sự, thông thường khi một chủ đề được báo chí đề cập thật nhiều trong một thời gian, thì y như rằng trong khoảng từ 12 đến 18 tháng sau thế nào cũng có ít ra là một vài cuốn sách viết về chủ đề ấy. Trong khi đó, scandal lớn đầu về chất lượng hàng hóa TQ đã nổ ra tại Mỹ cho đến nay là đã gần 3 năm, chất lượng thì cứ tiếp tục tồi tệ, vậy mà cho đến giờ chỉ mới có một cuốn sách của tôi.

Tôi chẳng phiền giận gì với những nhận xét theo kiểu “có mặt đúng chỗ vào đúng thời điểm” về cuốn sách của tôi, vì điều đó là chính xác: Tôi có kinh nghiệm làm việc với các nhà sản xuất TQ, nên tôi có chất liệu để viết. Nhưng những nhận xét như tôi đã nêu ở trên tạo cho ta cái cảm giác rằng chỉ có một mình tôi mới có kinh nghiệm làm việc với các nhà sản xuất. Thế còn hàng ngàn người ngoại quốc khác đang làm việc tại TQ thì sao? Và còn một số lượng lớn hơn rất nhiều những người TQ – con số hẳn phải lên đến hàng chục triệu, theo nghĩa đen – cũng đang làm việc trong lãnh vực sản xuất? Rõ ràng là tất cả những người này đều phải có ít nhiều hiểu biết về những bí mật đen tối và sâu kín nhất của các ngành công nghiệp chứ nhỉ?

Lẽ ra tôi đã phải có cảm giác tự hào vì mình là người duy nhất xuất bản được cuốn sách về chủ đề ấy, nhưng tôi không hề cảm thấy thế. Trái lại là khác: tôi cảm thấy rất băn khoăn vì tại sao lại có quá ít người lên tiếng như vậy. Tôi có cảm giác là có nhiều người có thể viết được, nhưng chỉ rất ít người viết vì ở TQ nói chung là người ta khó chấp nhận sự phê phán. Có vẻ như mọi người đều tin vào giả định này, mà không phải là không có cơ sở, là không nên viết những điều phê phán về đất nước này; chính phủ TQ kiểm soát chặt chẽ và khá cứng rắn; ai biết được chuyện gì sẽ xảy ra.

Từ khi cuốn sách được xuất bản, tôi thường bị người khác hỏi liệu tôi có còn được cho phép quay lại TQ nữa hay không. Câu trả lời đơn giản nhất là tôi vẫn được vào – tại sao lại không nhỉ? Tôi vẫn tiếp tục đóng vai trò trung gian giữa các công ty của Mỹ và các nhà sản xuất tại TQ. Công việc trung gian của tôi đã giúp tạo ra dòng chảy của đồng Mỹ kim vào một nền kinh tế đang rất cần ngoại tệ. Hàng triệu đô la Mỹ mà tôi giúp để đưa vào Trung Quốc cuối cùng sẽ đóng góp vào việc củng cố sức mạnh của Đảng Cộng sản TQ thôi.

Nhưng xin các bạn đừng nhầm lẫn: không hề có chuyện TQ đang trải thảm đỏ để đón rước tác giả của cuốn sách này. Nơi xuất bản cuốn sách của tôi đã phải mất nhiều tháng để xin phép nhập bản tiếng Anh của cuốn sách này vào TQ, và cho đến nay chúng tôi vẫn còn chưa tìm được nhà xuất bản nào ở TQ sẵn lòng mua tác quyền để dịch cuốn sách này ra cho thị trường nội địa.

Ở những nước châu Á khác, các nhà xuất bản đã rất nhiệt tình mua tác quyền của các tác phẩm nước ngoài. Nhiều hợp đồng đã được ký tại Việt Nam, Ấn Độ, và Indonesia. Ngay cả Hồng Kông và Đài Loan cũng đã mua lại tác quyền của nước ngoài để xuất bản bằng tiếng Hoa dạng phồn thể. Nhưng để xuất bản bằng tiếng Trung (giản thể) , chưa hề có một ai làm điều này cả.

Cá nhân tôi cũng có những nỗ lực tìm kiếm một nhà xuất bản tại TQ, và đã trao đổi với một nhà xuất bản mà một người bạn tôi là nhà văn đã giới thiệu cho tôi. Ban đầu họ cũng tỏ ra rất quan tâm vì đã đọc qua những bài điểm sách, nhưng sau đó họ lại tỏ ra lạnh nhạt. Họ nói thẳng cho tôi biết rằng cuốn sách của tôi đem lại quá nhiều rủi ro cho họ, bởi vì nó có thể sẽ tạo ra một sự quan tâm không đúng hướng.

Người biên tập viên chịu trách nhiệm xem xét nội dung cuốn sách rõ ràng là không đọc quá vài trang, tôi có cảm giác như thế. Tôi có nhận được một lời nhắn từ người biên tập viên này, trong đó có nhắc đến một số “vấn đề nhạy cảm” (chẳng hạn như tôi đã sử dụng từ “sweatshop”, tạm dịch sang tiếng Việt là “xưởng mồ hôi”, ở trang 2 của cuốn sách).

Trong những câu hỏi khó trả lời nhất mà tôi đã nhận được từ lúc cuốn sách được xuất bản, đặc biệt là liên quan đến vấn đề chất lượng hàng hóa, đó là: Mọi việc chắc phải khá hơn rồi chứ? Giá mà trả lời được rằng giai đoạn hoang sơ đã qua rồi thì tốt quá, nhưng với một quốc gia mà bất cứ ai và bất cứ lúc nào người ta cũng phải tự kiểm duyệt, thì ta biết nói gì về nó đây?

Khi được yêu cầu dự đoán xem trong tương lai liệu có còn những vụ tai tiếng về chất lượng hàng hóa TQ nữa hay không, tôi không ngần ngại gì cả mà trả lời rằng chắc chắn những scandal như vậy vẫn còn xảy ra nữa. Vì không thể có sự tiến bộ nào ở một đất nước nơi các nhà xuất bản thì e ngại không dám xuất bản, còn người dân thì sợ hãi đến nỗi không thể mở miệng ra./-

(còn tiếp nhiều kỳ)

“Sản xuất hàng dỏm tại Trung Quốc” (1)

Bài giới thiệu sách này của tôi vừa được đăng trên tờ Tia Sáng số ra ngày 5/8/2011. Có thể đọc bài ấy trên trang mạng của Tia Sáng ở đây. Còn dưới đây là nguyên văn bản gốc của tôi.
-----------
Nói đến hàng “sản xuất tại Trung Quốc”, người ta nghĩ ngay đến các loại hàng hóa rẻ tiền và kém phẩm chất, có khả năng gây hại cho môi trường và đe dọa sự an toàn tính mạng của người sử dụng. Nhưng tại sao những loại hàng hóa có phẩm chất tồi tệ như thế lại vào được thị trường Mỹ? Phải chăng các doanh nhân Mỹ do quá tham lợi nên đã nhập hàng hóa kém chất lượng của TQ, hay chính họ là nạn nhân của những doanh nhân Trung Quốc ranh ma, láu cá? Câu trả lời cho những câu hỏi trên có trong cuốn sách xuất bản lần đầu tiên năm 2009 và được tái bản năm 2011 của Paul Midler. Cuốn sách có tựa tiếng Anh là Poorly made in China, có thể tạm dịch sang tiếng Việt là “Sản xuất (hàng dỏm) tại Trung Quốc”.

Theo Midler, cuốn sách này của ông thoạt đầu chỉ là một bài viết ngắn theo đặt hàng của Wharton School of Business thuộc ĐH Pennsylvania, Mỹ vào năm 2007. Đó là năm mà một loạt vấn đề về chất lượng của hàng hóa TQ đã bị phát hiện, nào là sữa cho trẻ em và thức ăn cho thú cưng (pet) bị nhiễm melamin, lốp xe mới toanh bị nổ banh giữa đường, và đồ chơi trẻ em bị nhiễm chì khiến các bậc phụ huynh vô cùng lo lắng. Dư luận Mỹ đưa ra lời cáo buộc rằng chính các nhà nhập khẩu Mỹ phải chịu trách nhiệm về sự cố trên do đã nhập hàng dỏm từ Trung Quốc vào nước Mỹ.

Với kinh nghiệm hơn 20 năm sống và làm việc tại TQ trong vai trò người đại diện cho các công ty nhập khẩu của Mỹ để làm việc với các nhà sản xuất tại Trung Quốc, Midler có một cái nhìn khác về việc này. Theo ông, thực ra những công ty của Mỹ đã cố gắng làm hết trách nhiệm của mình. Tuy nhiên, họ đã quá ngây ngô, khờ khạo khi làm ăn tại TQ, khi đối tác của họ là những thương nhân ranh ma, quỷ quyệt, đã dùng mọi thủ đoạn để lấy được hợp đồng rồi sau đó lẳng lặng giảm dần các yêu cầu kỹ thuật của sản phẩm để gia tăng lợi nhuận. Các sản phẩm nhập vào Mỹ từ TQ thực ra ban đầu cũng đạt chất lượng, nhưng sau đó chất lượng giảm dần một cách tinh vi rất khó nhận ra cho đến khi quá muộn. Hiện tượng nói trên được Midler gọi bằng một cụm từ rất thú vị là “quality fade”, tức là “nhạt phai chất lượng”, hay còn có thể gọi là hiện tượng “chất lượng bốc hơi”.

Bài viết ngắn của Paul Midler đã nhanh chóng nhận được sự quan tâm và phản hồi của độc giả, đặc biệt là những độc giả từ các doanh nghiệp của Mỹ đang làm ăn hoặc có ý định làm ăn với TQ. Điều này đã khuyến khích Midler đồng ý chia sẻ thêm những kinh nghiệm và hiểu biết của mình về đất nước TQ dưới dạng một cuốn sách. Kết quả chính là cuốn sách Poorly made in China dài gần 250 trang, đã được nhà xuất bản Wiley xuất bản vào năm 2009. Thật bất ngờ cho một tác giả với cuốn sách đầu tay, cuốn Poorly made in China đã được chọn để trao giải thưởng Cuốn sách hay nhất t(Best book of the year) trong lãnh vực doanh thương của Tạp chí Nhà Kinh tế (The Economist) của năm 2009. Một vinh dự mà tác giả không bao giờ ngờ đến.

Vì sao cuốn Poorly made in China lại hấp dẫn độc giả đến vậy? Rất đơn giản: cuốn sách đã đưa ra một góc nhìn riêng mà chỉ có những người có kinh nghiệm sống lâu năm trong lòng đất nước Trung Quốc như Midler mới có thể có được. Đa số các tác giả khác khi viết về Trung Quốc đều dùng loại văn nghị luận và nhìn dưới góc độ đơn thuần chuyên môn – hoặc kinh tế, hoặc kỹ thuật, hoặc chính trị. Cuốn sách của Midler thì khác: ông không dùng văn nghị luận mà viết dưới dạng một câu chuyện với các nhân vật, và tất cả những thông điệp về TQ đều được Midler cung cấp cho độc giả thông qua lăng kính văn hóa. Điều này khiến cho cuốn sách trở nên nhẹ nhàng, dễ đọc, nhưng các kiến giải của tác giả về các sự kiện ở Trung Quốc lại có được một sự sâu sắc không dễ tìm thấy ở nhiều tác giả khác.

Qua những mẩu chuyện trong Poorly made in China, độc giả nhận ra rằng việc sản xuất kém chất lượng ở Trung Quốc không chỉ do non kém về tay nghề, hoặc chạy theo lợi nhuận bằng mọi giá, hoặc thậm chí có thể giả định là do âm mưu ám hại người tiêu dùng Mỹ (!), như tác giả của cuốn Death by China đã ám chỉ. Theo Midler, rất nhiều những trục trặc xảy trong mối quan hệ làm ăn với Trung Quốc có nguyên nhân sâu xa từ những thói quen hoặc những giá trị văn hóa của đất nước này. Người Trung Quốc hầu như không bao giờ có thể thừa nhận là mình đã sai lầm (vì sợ bị mất mặt), mặt khác cũng luôn tránh không bao giờ chỉ thẳng ra với đối tác những điều mình chưa hài lòng (vì sợ mất hòa khí).

Bên cạnh những quan niệm nói trên, TQ còn có một truyền thống giao tiếp thương mại theo nguyên tắc cố lấy được thật nhiều thông tin từ người khác, đồng thời phải cố giữ bí mật thông tin về phía mình, vì họ biết rất rõ sự lợi hại của vũ khí thông tin. Vì vậy, trong rất nhiều trường hợp thì hợp đồng ký chỉ để mà ký, còn khi thực hiện hợp đồng thì các nhà sản xuất phía Trung Quốc sẽ tự thực hiện theo ý mình, tất nhiên là để bảo vệ lợi ích của mình. Họ hoàn toàn không cần biết phía đối tác có bị thiệt hại gì không, và với những kẻ non nớt, chưa có nhiều kinh nghiệm làm ăn với TQ, thì những thiệt hại có thể sẽ rất đáng kể.

Cuốn sách bao gồm 22 chương, mỗi chương là một mẩu truyện liên quan đến quá trình giao dịch làm ăn giữa một đối tác của Mỹ và một đối tác ở miền Nam TQ (tỉnh Quảng Châu). Mặc dù cuốn sách nhằm giúp ta nhìn ra được mặt trái của quá trình sản xuất (hàng dỏm) tại TQ, nhưng những mẩu chuyện trong sách vẫn toát ra một vẻ nhẹ nhàng, thân thiện, thậm chí một tình yêu đối với một đất nước lạ lùng mà tác giả của nó đã làm việc và sinh sống rất lâu đến nỗi ông tự xem mình là người địa phương. Một cuốn sách rất đáng đọc đối với những ai muốn làm ăn với Trung Quốc, và cả với những ai chỉ muốn hiểu thêm về đất nước và con người Trung Quốc.

Hiểu, để có những cảnh giác cần thiết, để không rơi vào tình trạng bất ngờ với những thiệt hại mà khi biết ra thì đã quá muộn. Một cuốn sách rất cần đối với mọi người Việt Nam trong giai đoạn hiện nay, không chỉ cho các doanh nhân, mà còn cả các vị lãnh đạo, để có được những đối sách cần thiết trong mối quan hệ với người hàng xóm lạ kỳ này.

Để độc giả có thể phần nào thưởng thức cuốn sách, trong những số tới chúng tôi sẽ trích dịch một số chương tiêu biểu của cuốn sách này. Riêng lần này, chúng tôi xin bắt đầu với một quy trình ngược, đó là giới thiệu trước bản dịch Lời cuối của tác giả. Lời cuối này không phải là phần kết của cuốn sách, mà là những trăn trở còn đọng lại của tác giả sau khi viết xong cuốn sách. Và một câu hỏi mà dường như cho đến tận bây giờ tác giả vẫn chưa tìm ra lời giải đáp dứt khoát: Vì sao nước Mỹ, và xa hơn nữa là toàn thế giới, lại dễ dàng rơi vào bẫy của Trung Quốc như vậy? Phải chăng đó là do ngây thơ, thiếu kinh nghiệm, thiếu bản lãnh, hay do lòng tham? Hay đúng hơn, là do tất cả những điều này cộng lại?

Một câu hỏi cũng đang rất cần được mọi người Việt Nam trả lời cho mình trong giai đoạn hiện nay!

(còn tiếp nhiều kỳ)

Heo TQ, mạng VN

“Heo TQ, mạng VN” là cái quái gì thế nhỉ?

À, là thế này. Hôm trước tôi đọc báo trên mạng, thấy đâu đó có cái tin là thịt heo TQ đã vào đầy thị trường VN lâu nay. Tức là thêm một thứ hàng hóa TQ cho người VN dùng, với giá rẻ, hẳn là thế.

Hàng TQ có chất lượng như thế nào thì chắc là bây giờ chẳng ai cần giải thích nữa. Thế nhưng trong các loại hàng hóa kém chất lượng của TQ, thì thực phẩm kém chất lượng là đáng lo ngại nhất. Vì nó là những thứ chúng ta ăn vào người, nếu nó kém chất lượng, nói cách khác là nếu nó chứa những chất độc hại, thì xem như là chúng ta tự đưa chất độc vào người, nói cách khác là tự tử đấy (hoặc nói theo kiểu giang hồ hơn thì là “tự xử”!)

Nói về thực phẩm, thì thịt heo là một trong những loại thực phẩm rất phổ biến ở VN. Hầu như ngày nào trong các bữa cơm của VN cũng đều có sử dụng thịt heo cả. Nếu không phải là thịt kho (nhiều kiểu khác nhau), thì cũng là thịt heo xào (trong các món rau xào có thịt), hoặc thịt heo bằm để nấu canh, hoặc ở trong nhân các loại bánh mặn như patechaud, bánh quai vạt, bánh chưng, bánh giò, bánh xèo, bánh cuốn…

Thịt heo TQ có đảm bảo được về chất lượng không? Dường như trong một bài báo nào đó trên báo lề phải, một vị quan chức đã nói rằng nếu nói thịt heo TQ (đang được bán ở VN, tất nhiên) là kém chất lượng thì cũng chưa có chứng cớ gì. Nhưng thực ra trên thế giới thì ai cũng biết về một loạt những sự cố có liên quan đến sự an toàn của thực phẩm TQ, đến nỗi trong cuốn sách Death by China có một câu nói đùa, đó là “Đố biết ở TQ người ta gọi ‘thực phẩm TQ’ là gì? Là ‘thức ăn’ đấy!” Điều đáng cười ở đây là người ta phân biệt ‘thức ăn’ (thông thường) với ‘thực phẩm TQ’, vì thực phẩm TQ không đáng xem là thức ăn, do nó rất có hại cho sức khỏe.

Thịt heo TQ không an toàn như thế nào? Đây này: Thịt heo phát sáng do nhiễm vi khuẩn có chứa phosphore, ở đây. Không chỉ có thế, từ lâu nay những nhà chăn nuôi TQ vẫn dùng chất “bột heo nạc”, một hóa chất có tên là tonyred hay còn gọi là ractopamine, để cho ra loại thịt heo nhiều nạc, ít mỡ, trông rất ngon và phù hợp với sức khỏe, nhưng thực ra rất nguy hiểm cho con người, có thể làm tử vong đối với những người huyết áp cao, tiểu đường, hoặc bị bệnh glaucoma tức bệnh cao nhãn áp. Thông tin có thể tìm ở đây.

Thực phẩm nhiễm độc ở TQ phổ biến đến nỗi chính quyền TQ đã phải ra tay. Từ tháng 3/2011 họ đã đề ra kế hoạch trong vòng một năm sẽ ‘đập tan âm mưu’ của những nhà chăn nuôi sử dụng thức ăn gia súc có trộn các hóa chất độc hại, theo thông tin của trang An toàn thực phẩm, ở đây. Những vụ scandals về an toàn thực phẩm của TQ đã làm cho người tiêu dùng toàn thế giới cảnh giác và tẩy chay thực phẩm TQ (vốn không thể được xem là thức ăn, vì thiếu an toàn cho người, theo tác giả của Death by China).

Chỉ riêng ở VN thì thịt heo TQ vẫn được nhập vào thoải mái, nhất là theo các đường tiểu ngạch. Không những thế, cách đây vài ngày tôi đọc báo còn thấy một công ty thức ăn gia súc nào đó của VN, theo báo nói là lớn nhất nước, nay đã bị một công ty TQ nắm cổ phần áp đảo (hình như là trên 70%), tức trên thực tế công ty này giờ đây thuộc quyền điều hành của TQ. Vậy là giờ đây họ toàn quyền quyết định xem chúng ta nên ăn loại thịt heo nào, thịt nhiều nạc (bằng cách sử dụng bột heo nạc), hay thịt tự phát sáng (để tiết kiệm điện, dành cho … trí thức hay làm việc vào ban đêm, ví dụ thế?), hoặc một loại thịt mới có đặc điểm kỳ quái nào đó mà đến nay ta chưa thể nghĩ ra. Trời ơi, chỉ nghĩ đến đã sợ rồi!

Nên entry của tôi mới có cái tựa là “heo Trung Quốc, mạng VN” là như thế đấy!
-----
Nhân tiện, tình cờ sao hôm nay trên báo Thanh Niên lại có bài viết này của Thanh Thảo, cũng chủ đề hàng TQ, với câu mở đầu rất đắt: Của rẻ, của ôi. Đọc ở đây. Nếu tôi không nhầm, thì hình như Thanh Thảo là một người đồng nghiệp của tôi, trước đây dạy ở ĐHSP hay sao ấy. Xin hoan hô sự lên tiếng của những người trí thức!

Tất cả các dòng sông đều mất tích

"Tất cả các dòng sông đều chảy" là tựa một cuốn tiểu thuyết khá nổi tiếng của tác giả người Úc Nancy Cato. Cuốn tiểu thuyết này, vốn có tựa tiếng Anh là All the rivers run, đã được dịch sang tiếng Việt, và cũng khá ăn khách ở VN. Có thể đọc bài giới thiệu về cuốn sách này ở đây.

Nhưng hôm nay tại sao tôi lại quan tâm đến tiểu thuyết với sông ngòi như thế này nhỉ? Không, chủ đề của entry này của tôi chẳng liên quan gì đến sông ngòi hay tiểu thuyết gì đâu. Chẳng qua đấy là cái tựa rất mỉa mai của một bài báo đăng trên mạng, tất nhiên là của bọn tư bản phản động nước ngoài (không phải là mấy nước XHCN anh em như Trung Quốc, Bắc Triều Tiên, hay Cuba thân yêu của chúng ta đâu), viết về vụ đồn đoán liên quan đến nguyên chủ tịch TQ Giang Trạch Dân mà thôi.

Hừm, đúng là bọn nhà báo tư bản đểu giả, chuyên chống phá cách mạng ở các nước XHCN tươi đẹp. Chúng viết rất lếu láo như thế này đây: Sau những tin đồn đoán về cái chết của GTD, tất cả những con sông của TQ đều mất tích. Đây này.

Chúng viết cái gì trong bài ấy nhỉ? Các bạn thử đọc dưới đây nhé, những đoạn đáng chú ý:

Searches for the Yangtze River’s Chinese name – Chang Jiang —on Sina.com’s Weibo microblogging platform came up empty on Wednesday, as did searches for a number of other Chinese rivers. The likeliest explanation is a torrent of rumors circulating online since Tuesday that former president Jiang Zemin is either gravely ill or has already died. Mr. Jiang’s surname means “river.”

Chỉ vì tin đồn về cái chết của cựu chủ tịch Giang mà tất cả mọi thứ có dính đến chữ "giang" (nghĩa là sông) đều bị cấm sạch. Mệt thế đấy.

Mệt thì mệt, nhưng nhiệm vụ chính trị thì vẫn phải làm, tôi hình dung câu trả lời của chính phủ TQ là như thế. Để giữ vững sự ổn định chính trị, điều rất cần thiết cho sự phát triển kinh tế và xã hội của một quốc gia.

Tôi hoàn toàn đồng ý. Ổn định mới phát triển được. Nhưng ổn định bằng cách nào mới là đáng nói chứ. Bằng cách trấn áp, hoặc bít mọi nguồn thông tin ư? Hừm, có lẽ không hiệu quả lắm, tôi tin thế.

"Trái cấm thì hấp dẫn, và nước uống trộm thật ngọt ngào", tôi nhớ có một câu danh ngôn tiếng Anh có nghĩa như thế mà.

Vậy chứ ở TQ, việc kiểm duyệt như vậy - hẳn là tốn kém lắm, vì cần phải nuôi dưỡng một đội quân "an ninh mạng" suốt ngày làm việc cần mẫn - liệu có mang lại hiệu quả như mong muốn không nhỉ?

Tôi không biết. Chỉ biết rằng theo bài viết của phóng viên báo đài tư bản phản động kia thì hình như hiệu quả không cao lắm thì phải.

Đây này:

As always, it remains unclear whether the censorship effort has managed to calm speculation about Mr. Jiang’s death or encouraged it further. Jiang-related rumors and commentary remained rife Wednesday night on Twitter, which is blocked in China but can be accessed by means of firewall circumvention software. And while Sina’s content police have gotten wise to the image of the empty suit of clothing, it remains available on Google+.

Thấy chưa!

Chẳng hiểu sao tốn kém thế mà hiệu quả không cao, nhưng người ta vẫn làm nhỉ?

Không ai biết cả, kể cả tôi, tất nhiên. Tôi chỉ biết kể từ mấy ngày qua, tất cả các con sông của Trung Quốc đều ngưng chảy. Không, nói đúng hơn, chúng không còn tồn tại nữa. Mất tích!

Chẳng biết đến bao giờ mới gặp lại những con sông của TQ trên mạng Internet đây? Chỉ biết, gần đây "hoa lài" cũng đã mất tích. Cậu em của tôi ở Mỹ, rất nghiện trà tàu, và rất thích uống trà lài, đã cho tôi biết như thế: tìm trà lài của TQ trên mạng thì lâu nay đã không tìm được nữa, từ ngày CM hoa lài ở châu Phi nổ ra.

Bó tay!

"Khi một tỷ người Trung Quốc nhảy"

Trước hết, "nhảy" ở đây là jump đấy, chứ không phải dance đâu nhé! Vì trong tiếng Việt hai từ tiếng Anh vừa nêu đều có thể dịch ra là "nhảy". Muốn làm rõ, người ta phải dùng "nhảy vọt" (jump) và "nhảy đầm" (dance).

Tại sao lại phải nhắc cái này? Là vì, xấu hổ quá đi mất, có một lần tôi đi họp ở Philippines, buổi tối họ có reception, và sau reception thì có ca hát, nhảy nhót...

Có một ông già Tây (tức không phải ta), một giáo sư đang dạy ở UP (Uni of Philippines), họp cùng đoàn với tôi, khi kết thúc cứ insist mời tôi nhảy, mặc dù tôi đã nói là không biết nhảy. Ông ấy bảo, không sao, come on, dễ lắm, I'll tell you what to do. Và vì nể quá, và không tỏ ra thiện chí thì kỳ, nên tôi cũng phải lịch sự bước ra.

Và tôi chỉ mới "nhảy" vài bước thôi là ông đã phải kêu lên: "Dance, don't jump!" Và thế là cái cớ để cho tôi ... chuồn mất, vì quả thật tôi không biết dance (whoever can teach an old dog a new trick nhỉ, dù đó có là một GS "Tây" đi nữa!), chỉ biết jump thôi! Xấu hổ chết được, nhưng buồn cười quá.

Vì sau đó, tôi có nói với ông ta, sở dĩ tôi lẫn lộn giữa hai việc này, là vì đó là vấn đề ngôn ngữ! Nếu không biết dance, thì jump cũng được, cũng là một thứ mà thôi! Nghĩ lại, vẫn còn buồn cười quá đỗi!

Nhưng bây giờ thì quay lại cái tựa entry này thôi. Sao lại "Khi một tỷ người TQ nhảy" nhỉ? À, đó là tựa một cuốn sách của Jonathan Watts, đặc phái viên của tờ Guardian (Anh quốc) tại TQ chuyên viết về vấn đề môi trường. Cuốn sách này tôi chưa đọc, chỉ biết đến nó khi đọc bài phỏng vấn tác giả của cuốn sách trên tờ Guardian cách đây vài ngày thôi.

Bài phỏng vấn ấy có tựa là "China's search for greener values" - Trung quốc đang tìm kiếm những giá trị xanh hơn (chứ không phải là những giá trị đỏ, giống như "những hạt giống đỏ" ư?). Ở đây. Dưới đây là một đoạn giới thiệu:

His new book, When a Billion Chinese Jump, is a travelogue that tells the story of China's breakneck development and its consequences, from melting glaciers in Xinjiang and cancer villages in Henan, to dam projects in Sichuan and skyscrapers in Shanghai.

À, phải nói thêm chút. Cái tựa của cuốn sách này rất ... láo, chắc nó ám chỉ mấy cái khẩu hiệu "đại nhảy vọt" của các vị lãnh đạo của TQ trước đây chứ gì. Hình như cái trò đại nhảy vọt này là do Mao lãnh tụ đề ra.

Bài phỏng vấn này hay lắm, mọi người nên đọc nó. Mà chẳng riêng bài phỏng vấn, có lẽ cả cuốn sách này cũng rất đáng mua để đọc, thực vậy. Không chỉ là tôi đọc, hoặc bạn bè tôi, gia đình tôi đọc, mà có lẽ cả các vị đại biểu quốc hội VN, các quan chức nhà nước, các nhà khoa học và giảng viên ở các viện, các trường đại học đang giảng dạy về môi trường, rồi các nhà kinh tế, các nhà báo, à mà cả các nhà kinh doanh nữa, cần phải đọc.

Vì một khi có những bão lũ kinh hoàng như mới xảy ra ở TQ gần đây, hay những thảm cảnh kinh hoàng do xả lũ ở VN năm ngoái, hoặc gần hơn nữa là trận lụt sau cơn mưa mới đây ở Hà Nội làm mấy người bị chết, thì lúc đó, dù có là ai, thì số phận cũng giống nhau thôi!

Mà rồi càng nghĩ, thì càng thấy kinh hoàng. Khi một tỷ người TQ nhảy, và sau đó môi trường bị tàn phá, thì VN liệu có yên được không?

Vậy mà hiện nay, hình như ở VN người ta vẫn rất bình tĩnh với những khai thác bô-xít ở Tây Nguyên mà ngay cả dân TQ cũng chống, rồi những cho thuê đất rừng phòng hộ, rồi xây đập ngăn lũ rồi xả lũ, rồi những Vedan đã lộ và Vedan chưa bị lộ .... Thế mà mới đây họ còn định xây nhà máy điện hạt nhân gần biên giới VN nữa chứ! Hãi hùng quá.
Cá chết vì ô nhiễm môi trường ở TQ

Chẳng biết rồi mọi việc sẽ đi đến đâu nữa. Tôi không dám nghĩ nữa đâu.

Ừ, nghĩ mà làm gì. Hãy học hỏi gương các vị trưởng lão của ta: "Cứ vay, sau này con cháu tài giỏi hơn sẽ trả nợ". Tôi xin sửa lại chút: "Cứ tàn phá môi trường đi, sau này con cháu tài giỏi hơn sẽ giải quyết".

Con cháu chắc là sẽ giỏi hơn mà. Chúng đều học nước ngoài cả, có đứa nào dám học trong nước nữa đâu!

Chỉ có điều, có đứa nào về không nhỉ? Mà về làm gì trên cái mảnh đất tang thương ấy cơ chứ?

Hay là chúng sẽ về, nhưng dưới quốc tịch khác, vai trò khác, vai trò ông chủ doanh nghiệp nước ngoài chẳng hạn, hay quan chức ngoại giao của nước khác, đến trao đổi, đàm phán, giao thương với đám con cháu không may ở lại trong nước?

Thôi, không tưởng tượng linh tinh nữa. Sẽ chẳng đi đến đâu mà.

Nhưng tôi vẫn sợ lắm, khi nghĩ đến "một tỷ người TQ nhảy!"

Ấy là tôi yếu bóng vía đó thôi, chứ nhà nước ta, họ đã có cách, đã dự liệu cả rồi! Dự liệu của họ thì đã nói ở trên: có gì con cháu sẽ trả!

Ôi, tự nhiên tôi thương các con cháu của tôi quá đi thôi!
--
Cập nhật chiều 25/7/2010:
Càng đọc, càng thấy lo sợ. Tôi phải cất mấy cái link này vào đây để đọc thêm, và cũng recommend mọi người đọc. Ai dịch được thì xúm vào dịch để mọi người cùng biết nhé. Tinh thần Đông Du/Duy Tân, các bạn ơi!

1. http://www.guardian.co.uk/books/2010/jul/17/when-billion-chinese-jump-watts
Review về cuốn sách này, của nơi mà tác giả làm việc. Hẳn là có ... bias, chắc thế! ;-)

2. http://www.chinadialogue.net/article/show/single/en/3731-China-s-search-for-greener-values
Review khác về cuốn sách.

3. http://www.beijingtoday.com.cn/tag/when-a-billion-chinese-jump
Review cuốn sách trên theo quan điểm TQ. Nhưng vẫn rất khen cuốn sách này, cho rằng nó khách quan, và kết thúc với câu trích dẫn mà tôi cho là rất hay:

Although many developed countries at the Copenhagen climate conference last year proposed aid packages to help the developing world solve its environmental problems, Watts said money and technology are not the answer.
“The only way to change people’s values is with education,” he said.
To undo years of miseducation will be an incredible challenge.

4. http://www.timeshighereducation.co.uk/story.asp?storycode=412345
Review khác, trên Times Higher Education.

5. http://english.cri.cn/7146/2010/03/25/2361s559160_2.htm
Một review khác, nói đúng hơn là preview, về cuốn sách. Của TQ.

6. http://the-diplomat.com/2010/07/12/can-china-be-green/
TQ có thể xanh được không? Một bài phỏng vấn tác giẩ cuốn sách.

7. http://www.thebeijinger.com/blog/2010/07/14/Will-China-Save-or-Destroy-Humanity-Jonathan-Watts-Launches-His-New-Book-on-the-Envi
Phỏng vấn khác. Của TQ?

Phải đọc và dịch/giới thiệu cuốn sách này, để may ra học được gì về thảm họa môi trường TQ, để tránh cho VN, bà con ơi!
--
Cập nhật tiếp: review nữa nè!
8. http://www.shanghaieye.net/english/2010/07/presser-when-a-billion-chinese-jump
Cuốn sách dưới cái nhìn của người TQ?

Tôi đã đọc và lặng đi ...

Đọc cái gì mà lặng đi thế? Đây này.

Đọc về những kỷ niệm về TQ trong mối quan hệ với VN. Sau khi đọc những bài báo đăng ở trang đầu báo TN và báo TT hôm qua, và nhiều nơi khác, về "kế hoạch tinh vi của TQ" đối với Hoàng Sa, Trường Sa. Ví dụ như ở đây.

Tôi phải nói gì? Tôi không nói được gì hết. Tôi lặng đi.

Tôi biết gì về TQ? Không biết gì nhiều, ngoài những bài học lịch sử thời còn tiểu học. Về những trận chiến dai dẳng và các chiến công hiển hách của cha ông ta, với kẻ thù từ phương Bắc.

Tôi có những người bạn TQ, khi tôi còn ở nước ngoài. Ở Mỹ hoặc ở Úc. Nói chung, tôi rất quý họ. Tôi cũng quý trọng và ngưỡng mộ nền văn hóa TQ, một nền văn hóa lớn mà không chỉ VN, mà các nước khác trong khu vực này, đặc biệt là khối Đông Á, như Hàn và Nhật, cũng chịu ảnh hưởng sâu sắc.

Tôi đã đến TQ, dù chỉ hai lần. Dù chỉ mới đến Quảng Tây, và Thượng Hải. Chưa phải là Bắc Kinh, chưa thấy Vạn Lý Trường Thành. Vậy mà đã rất ngưỡng mộ, một đất nước có nhiều nét văn hóa mà VN cùng chia sẻ, vì cùng chịu ảnh hưởng của nền văn hóa vĩ đại ấy.

Tôi cũng có nhiều người bạn rất thân thiết ở VN, gốc Hoa. Họ rất đáng yêu, rất thú vị, rất chân thành, rất anh hùng hảo hớn. Tôi nghĩ, tính cách Nam Bộ mà tôi yêu mến có lẽ một phần cũng là do ảnh hưởng của những người "khách trú" (= các chú, hay Ba Tàu), những người Minh Hương, với mục đích phản Thanh phục Minh, trên đường vong quốc đã đến dừng chân ở đất Việt và trở thành một bộ phận của dân tộc Việt Nam ngày nay, cùng chia sẻ ngọt bùi với chúng ta với số phận chung của nước Việt.

(Mở ngoặc chút: các bạn trẻ nếu không rõ xin đọc thêm về "các chú" và người Minh Hương ở đây.)

Vâng. Có thể nói là tôi yêu mến đất nước và con người TQ. Như tôi cũng yêu mến đất nước Hoa Kỳ, hay đất nước Australia, hay Anh quốc - những nơi mà tôi có ít nhiều hiểu biết và ít nhiều kỷ niệm. Những quốc gia lớn, có lịch sử phát triển độc đáo, riêng biệt, và có ít nhiều ảnh hưởng đến các quốc gia khác trên thế giới. Và ảnh hưởng đến kinh nghiệm sống của cá nhân tôi, dân tộc tôi.

Nhưng ảnh hưởng thì ảnh hưởng, còn quyền lợi và bản sắc dân tộc thì vẫn là quyền lợi và bản sắc dân tộc. Không thể nhầm lẫn được. Không thể mọi người VN đều nhầm lẫn như Đỗ Ngọc Bích, hay như cô đã bị hiểu lầm qua cách diễn đạt (có thể đã bị sửa) của cô.

Hàn và Nhật, dù chịu nhiều ảnh hưởng của TQ không kém gì VN, vẫn có hướng đi riêng của mình. Bản sắc riêng biệt của họ đối với TQ là rất rõ ràng. Dù có lẽ TQ, với đặc điểm nước lớn (Trung Hoa, trung tâm của thế giới?) cũng vẫn luôn muốn lấn át và gây ảnh hưởng với 2 nước nho nhỏ kia (nhỏ về diện tích và về dân số, chứ không hề nhỏ về trí tuệ và vị thế trên thế giới).

Còn VN thì sao?

Có phải chúng ta quá ngây thơ, quá nể nang? Hay tại vì gì nữa?

Tại sao chúng ta lại để xảy ra những việc như trong ký ức của KTS Trần Thanh Vân? Và hình như chưa hề rút kinh nghiệm, mà vẫn tiếp tục chịu lép vế, hình như thế?

Tôi không trả lời được. Tôi cũng không nói được nữa. Tôi lặng đi ...

Chợt nhớ hai câu cuối cùng trong bài hát "Đàn bò vào thành phố" của TCS:

Và người bỗng hết buồn, đã hết buồn
Người lặng nghe đá lên trong hồn...
---
Cập nhật lúc 17:17 chiều 13/7/2010:
Bài viết của KTS Trần Thanh Vân còn phần 2, cũng đăng trên blog của TS Nguyễn Xuân Diện. Ở đây này. Mọi người cần đọc để hiểu. Dù đọc xong có thể lặng đi, giống như tôi!