Trí nhớ nghịch thường

Cái trí nhớ gì mà nghe kỳ cục quá phải không? Tôi mới học được từ này của một người bạn trong thế giới ảo, bác sĩ đàng hoàng, có tên tuổi hẳn hoi nhưng tôi hoàn toàn không biết mặt. Mặc dù vậy, vẫn cứ nhận là bạn, vì ... thấy người sang bắt quàng làm bạn mà lại.

Tôi nghe về cái trí nhớ lạ lùng này từ hôm tôi viết entry "Tôi đã già rồi", ở đây. Cụm từ kỳ cục đó, nó mô tả trí nhớ của chính tôi, một "lão niên" nhưng mà thuộc loại trẻ vì mới ở tuổi đầu 50 hà. Ý tôi muốn nói, tôi đã già, nhưng mà so ra trong số người già thì thật ra tôi vẫn còn ... trẻ. Nghịch thường (paradoxical) quá, phải không nà?

Trí nhớ nghịch thường là paradoxical memory trong tiếng Anh, ông bác sĩ bạn tôi nói dzậy. Nghe xong cụm từ này, tôi thấy "yêu" nó luôn! Vì nghe nó rất hay. Không hiểu người khác thấy thế nào chứ tôi mà nghe cái gì paradoxical là ... tò mò lắm. I love paradoxes, you know, being a paradox myself!

Nói cà rỡn mà chơi thế chứ thật ra khi nghe người bạn bác sĩ "định bệnh" cho tôi rằng trí nhớ (già) của tôi giờ đây hoạt động theo kiểu nghịch thường thì tôi ... lo lắm! Vì, khổ lắm, tôi còn đang đi làm mà, chưa đủ tuổi về hưu, mà nếu hưu rồi thì hu hu hu chắc cũng phải kiếm cái gì làm chứ vì lương hưu của VN có ai sống được đâu?

Vậy mà cái trí nhớ khốn khổ của tôi lúc này nó lại không chịu hoạt động bình thường nữa, mà thích hoạt động theo kiểu nghịch thường cơ. Ôi thôi, bác sĩ phán cho em như thế thì em tiêu rồi bác sĩ ơi!!!!

Nên tôi bèn quyết tâm đi tìm hiểu xem trí nhớ nghịch thường nó ra làm sao, và liệu có cách nào làm nghịch đảo cái trí nhớ nghịch thường này cho nó trở lại bình thường hay không?

Tôi đã tìm, và tôi ... không thấy!!!! Chả tìm thấy trí nhớ nghịch thường đâu cả (hay tại em kém quá bác sĩ ơi?). Nhưng cũng tìm được vài cái đáng đọc, liên quan đến cái trí nhớ già, lão niên này của tôi. Thôi thì không có chó (!), ta tự ... đọc những cái dưới này cũng được (hú hồn!).

Dưới đây là một cái tôi đã tìm thấy, tuy là lấy từ Internet, nhưng nguồn của nó xem ra cũng đáng tin cậy (well at least it's what I think), xin ghi lại đây trước hết là để tự phục vụ (e rằng có ngày cái trí nhớ của tôi nó hoạt động một cách nghịch thường, thì còn có cái để xem lại), sau nữa là để giúp các bạn già của tôi, những người đầu 6x như tôi, hoặc 5x, 4x biết đâu có khi cần đến?

Improving memory: Understanding age relaled memory loss : Cái này hay quá, đúng không?

Đúng "ngay chóc" cái tôi cần: "Cải thiện trí nhớ: Tìm hiểu về việc suy giảm trí nhớ theo tuổi tác". Các bạn đọc ở đây.

Xin trích lại đây 10 lời khuyên giúp cho các lão niên chúng ta đừng có trí nhớ nghịch thường:

1. Exercise - Tập thể dục (chà chà, cái khoản này tôi hơi ... lười, à mà thật ra đâu có lười, chẳng qua là sáng ra ... quên mất vì già rồi mà lại ;-))

2. Keep learning - Học, học nữa (nhưng nhớ đừng có ... "hộc máu" nhé!)

3. Don't smoke - Đừng hút thuốc (cái này mấy ông đàn ông VN hơi .... kém! À quên, giỏi chứ. Giống như Mark Twain đã nói: "Trên đời này không có gì dễ hơn bỏ thuốc. Như tôi đây này, tôi đã bỏ thuốc đến hàng trăm lần rồi chứ ít gì?")

4. Drink alcohol only in moderation - Rượu chè in ít thôi, các bác ạ! (Như Tú Xương đã nói: "Có chăng chừa rượu với chừa trà!)

5. Maintain a healthy diet - Ăn uống điều độ(ok, no comment!)

6. Consider taking vitamins - Bổ sung vitamins khi cần(khổ, làm sao biết khi nào cần bổ sung cơ chứ?)

7. Get a good night's sleep - Đêm ngủ cho đủ giấc (ie, đừng lên mạng nhiều quá!)

8. Be social - Có nhiều bạn bè (good good, tưởng gì chứ cái này thì em xung phong! Không hiểu có thể lấy cái số 8 này thay cho cái số 1 được không bác sĩ ơi? ;-))

9. Manage stress - Giảm stress (đã hẳn! nhưng làm sao để giảm stress nhỉ? trong trường hợp của tôi: đi họp in ít thôi, tránh được là tránh luôn!)

10. Protect your brain from impacts and toxins - Bảo vệ bộ não không bị căng thẳng hoặc những suy nghĩ độc hại (hình như cái này liên quan mật thiết với cái số 9 thì phải?)

Ô, thế thì hóa ra là dễ dàng quá bà con ơi. Sống vui vẻ, điều độ, sẽ có trí nhớ bình thường! Hoan hô y học thường thức! Cứ như thế này, các bác sĩ VN sẽ dần dần giải nghệ thôi!

Hurrah!
---
Viết thêm:
Còn một bài này nữa cũng rất hay, về cùng chủ đề, trên cùng nguồn tư liệu, ở đây. Put your brain to work, hãy bắt não bạn làm việc. Vậy thì viết blog như thế này cũng là một cách chống lão hóa, phải không các bác?

Một triệu người vui và một triệu người buồn

Tôi đã biết đến câu nói này của cố Thủ tướng Võ Văn Kiệt từ lâu rồi, nhưng sáng nay ngồi đọc báo mạng thì tìm thấy nó trong bài viết có tựa là "Chấp nhận cái khác biệt để hòa hợp, hòa giải" trên Tuần VN, ở đây. Một bài viết có nhiều điều đáng đọc. Tôi chỉ xin trích lại một đoạn dưới đây:

Về sự hòa hợp giữa những người trong nước, ông Bích nói:

- Tôi cho rằng cách xử sự với người bại trận là thiếu độ lượng. Mãi tới sau Đổi mới, tình trạng này mới giảm dần. Theo tôi, hòa hợp dân tộc phải do người chiến thắng chủ động tiến hành, trước hết là hòa hợp với người đã khuất. Thế nhưng chúng ta làm việc này chậm quá. Mãi gần đây chúng ta mới dân sự hóa nghĩa trang Biên Hòa, nơi chôn cất tử sĩ Việt Nam cộng hòa.

Tôi cũng nghĩ vậy. Tôi nhớ có đọc ở đâu đó nhận xét về việc chính phủ VN đã tích cực giúp Mỹ tìm lại hài cốt những người lính Mỹ đã chết trận ở VN, và 2 kẻ "cựu thù" đã thực sự bình thường hóa quan hệ và trở thành bạn bè, đồng minh. VN cũng đã tiến hành cuộc chiến với TQ năm 1979, rồi bây giờ TQ cũng đã trở thành người đồng chí tốt của VN với 16 chữ vàng rồi. Thậm chí tôi còn nghe om xòm vụ "liệt sĩ TQ" nữa. Nhà nước ta đã thể hiện quan điểm khá rộng lượng với những ngoại bang từng là kẻ thù trên đất nước ta.

Nhưng những người đồng bào cùng máu đỏ da vàng của chúng ta đã nằm xuống, hay đã sống qua những ngày tháng đó như những nhân chứng, và âm thầm lặng lẽ đóng góp vào sự nghiệp đổi mới và phát triển của VN sau này - họ là ai, đã từng nghĩ gì, cảm nhận gì, và hiện nay họ và con cháu họ đang nghĩ gì, cảm nhận gì trước vận hội cũng như những thách thức mới của đất nước này? Hay họ mãi mãi phải chịu số phận là missing piece trong bức tranh lịch sử của VN? Là skeleton in the cupboard trong gia đình VN?

Ngày 30/4 đến. Tôi không thuộc 1 triệu người vui mà cố TTg VVK đã đề cập đến. Tôi biết chắc chắn cha mẹ tôi - ông bà đã quá cố - và nhiều chú bác của tôi thuộc số 1 triệu người buồn. Còn tôi, năm 1975 tôi chỉ mới 15 tuổi. Cuộc chiến đã qua đi 35 năm rồi. Tôi tin mình cũng đã đóng góp hết mình cho đất nước này, như một người bình thường như tôi có thể làm được. Tôi tin mình luôn đập từng nhịp với nhịp tim của dân tộc. Và những thành quả của ngày nay, cũng như những vấn nạn của toàn xã hội, đặc biệt trong ngành giáo dục, cũng có phần đóng góp và trách nhiệm của tôi.

Nhưng đến ngày 30/4 thì tôi không thấy có chỗ nào cho mình cả. Tôi không muốn nghe mãi và không muốn tham gia nhắc nhở về những mất mát đắng cay của những người thua cuộc. Vì nó không giải quyết được gì hết, và chỉ tiếp tục kéo dài sự hận thù. Nhưng tôi hiểu tại sao họ vẫn còn lưu giữ sự oán giận trong lòng.

Tôi tin là họ muốn, và tôi cũng muốn, họ được nhắc đến như một phần trong lịch sử đau thương này của dân tộc. Được trân trọng như những con người chân chính chứ không phải nhưng kẻ ngụy tà, là người dân Việt, biết vui biết buồn, có đúng có sai, đã sống hết mình và hy sinh cho những điều mình tin là đúng.

Nhưng hình như ta đã làm cho họ biến khỏi lịch sử của VN mất rồi? Mà họ chính là cha mẹ, cô dì, chú bác, anh chị của tôi, là cội rễ của tôi. Nên tôi thấy trong lịch sử VN, những người như tôi bị đứt mất gốc rễ từ chỗ đó.

Và đó là lý do tại sao dù làm việc suốt đời cho nhà nước, và đóng góp hết sức mình, nhưng tôi vẫn cùng một lúc cảm thấy như người đứng ngoài, bị gạt ra ngoài. Một người không cội rễ.

Nên ngày 30/4 đối với tôi luôn là một ngày để suy nghĩ. Không phải để ăn mừng, mà cũng không phải để thù hận. Mà chỉ là băn khoăn, với một câu hỏi duy nhất: Khi nào?

Khi nào thì đến ngày 30/4, 1 triệu người buồn bây giờ cũng sẽ cảm thấy vui. Vui, vì đất nước đã thống nhất, anh em hòa hợp, không kỳ thị, anh thắng nhưng anh cũng đã có nhiều sai lầm, tôi thua nhưng không phải cái gì tôi làm cũng là sai. Anh thắng nhưng cũng có những chỗ anh có thể học từ tôi, và tôi thua, nhưng tôi không hằn học vì anh đã có những cư xử độ lượng, chân tình...

Khi nào?
---
Viết thêm:
Tôi vừa tìm thấy bài này, rất đáng đọc nên đưa link về đây giới thiệu với mọi người. Nó đây.

Buồn lắm, cái buồn của cả 2 triệu người từ hai phía trong câu nói của Ông VVK, được dùng làm tựa của entry này.

"Sau trận đánh"

Đoạn dưới đây tôi vừa chép từ Tuần Việt Nam ra, đưa lên đây để lưu cho tôi và giới thiệu với mọi người.

Tôi [tức Cao Huy Thuần, chú thích của tôi VTPA] nghĩ đến một bài thơ, bài "Après la bataille" của Victor Hugo. Tôi vừa dịch xong, xin tặng bạn đọc Tuần Việt Nam.

SAU TRẬN ĐÁNH

Chiến trường đầy xác chết
Khi trận đánh vừa xong
Cha tôi trên mình ngựa
Duyệt chiến trận một vòng.

Đêm xuống. Ai rên rỉ
Giữa bóng tối thê lương?
Viên sĩ quan hầu cận
Thưa: lính bại ven đường.

Máu thấm hoen cỏ dại
Tên lính chết nửa người
Hổn hển. Thở. Kêu cứu
"Nước! Nước! Nước! Người ơi!"

Sĩ quan! Đây bình rượu
Uống đi, kẻ thương binh!
Viên sĩ quan cúi xuống
Kề miệng dốc ngược bình.

Như chớp, người kia rút
Súng nổ đạn vèo bay
Mũ cha tôi rơi xuống
Ngựa cong vó vẫy tai.

Thản nhiên cha tôi nói :
"Cứ cho uống tràn đầy".

Tại sao CHT lại dịch bài thơ này? Các bạn đọc ở đây sẽ rõ.

Về cuộc chiến ấy, có lẽ sẽ còn phải nói dài dài, nhiều nhiều. Tôi nhớ thời tôi ở Úc vào giữa thập niên 1990, người thổ dân Úc vẫn cứ thỉnh thoảng biểu tình, vẫn nhắc lại những chính sách sai lầm của chính phủ người Úc da trắng đã phạm đối với người thổ dân dù đã xảy ra hàng thế kỷ.

Và để hóa giải những hận thù, tạo sự hòa giải, thì hình như trên khắp thế giới tôi thấy chỉ có một cách thôi: phải thành thật nhìn nhận những sai lầm của các bên, và bên nào có lỗi với bên kia (mà thường là kẻ mạnh mới có quyền có lỗi với kẻ yếu) thì phải xin lỗi. Chân thành.

Còn nếu không thì thù hận sẽ mãi chồng chất, không bao giờ hóa giải được.

Có phải cái đó chính là "ma" không?
--
Cập nhật ngày 30/4
Một người bạn từ thế giới ảo cho tôi link để đọc bài thơ của V. Hugo đã được dịch sang tiếng Anh, để những người mù tiếng Pháp như tôi có thể đọc. Xin chép lại dưới đây. Link: http://audiopoetry.wordpress.com/2009/02/20/apres-la-bataille/
--
After the battle

My father, a hero with such a sweet smile,
Followed by a single soldier whom he liked amongst all,
For his great bravery and his tall stature,
Was wandering on his horse, on the evening of a battle,
Across the field covered with bodies upon which night was falling.

He thought he heard a soft noise in the shadows.
It was a Spaniard from the routed army,
Who was crawling in his blood on the side of the road,
Groaning, broken, livid and more than half dead,
And who was saying: “Something to drink! Take pity, a drink!

My father, moved, gave to his faithful soldier
A flask of rum which hung from his saddle,
And said, “Take it and give a drink to the poor wounded man.”

All of a sudden, as the lowered soldier
Was bending towards him, the man, some kind of Moorish,
Steadies a pistol that he was still holding
And aims at my father’s forehead while shouting: “Caramba!”

The bullet went so close that the hat fell off
And the horse suddenly backed off.
“Give him a drink anyway” said my father.

Around 1800, Victor Hugo’s father was a general in the armies of Napoleon which invaded most of Europe to bring liberty, equality and brotherhood to the people oppressed in the neighboring countries. Surprisingly, the locals did not alway appreciate the wonderful presents that were forced upon them by foreigners. We now know better and such mistakes would not be repeated in the 21st century[...].

This is a moving story told very efficiently as a modern filmmaker would. This would have made a great Kurosawa. Three shots. The camera pans across the bloody battlefield barely lit by an evening sky. Then the camera zooms in to the wounded Spaniard that we discover, low and back lit. Then a quick action scene, the explosion of a bullet, the camera follows the hat that flies off. As the camera zooms back out to the whole landscape, the famous last line is heard in a tired and weary voice, “Give him a drink anyway”.

This poem is quite famous in French speaking countries and several verses are often quoted, most notably the last one, when someone has a generous gesture for a fallen foe, – or cynically, whenever there is wine to be served, a common occurrence.

Văn hóa tranh luận và lời xin lỗi

Nhân có một vài đề cập đến văn hóa tranh luận của Việt Nam gần đây, tôi xin kể một câu chuyện có thật đã xảy ra với tôi hồi học tại Úc vào giữa thập niên 1990.

Hồi ấy, tôi ở Ký túc xá dành cho sinh viên nước ngoài, tên là Chisholm College (tôi học ở La Trobe University, Melbourne Australia). KTX gồm sinh viên thuộc mọi quốc tịch trong đó có Tàu, Mã Lai, Indo, Việt, và cả Úc (là người tại chỗ) nữa. Quan điểm của ban quản lý KTX này là tạo sự hội nhập về văn hóa cho sinh viên nước ngoài để giúp họ thành công hơn trong môi trường học tập và làm việc sau này.

Năm ấy tôi ở cùng tầng với một cô bé (undergrad) người Việt (gọi tôi bằng cô, vì tôi đã 34, 35 tuổi mà cô bé ấy thì mới vào năm 1 tức chỉ mới 18, 19 tuổi thôi). Hai cô cháu nấu ăn chung vì không thích ăn thức ăn của Úc, và cũng là để ... tiết kiệm một chút, cả thời gian lẫn công sức.

Đến đợt ấy, tôi phải tăng tốc viết bài để nộp, nên thường xuyên về trễ từ Thư viện. Lúc ấy máy tính chưa phổ biến và rất đắt tiền, nên phải chờ sử dụng máy công cộng, mỗi người chỉ được ngồi một máy 2 tiếng rồi phải đứng lên nhường cho người khác và đi tìm máy trống khác để ngồi. Còn cô bé (Tuyền là tên cô bé ấy) cùng ăn cơm với tôi cũng bận học thi, nên nếu phải chờ nhau trong giờ ăn cơm thì quá mất thời gian.

Vì thế, tôi với Tuyền quy ước: nếu đến giờ ăn mà người kia chưa về thì người này cứ ăn trước rồi chừa lại cho người kia. Nên hôm đó, Tuyền ăn trước, rồi để lại đồ ăn của tôi trên bàn ăn (trong bếp công cộng của sinh viên).

Hôm ấy cuối tuần (tối thứ 6), mải làm việc trong thư viện tôi về khá trễ. Khi tôi về, thì thấy đồ ăn của mình (nồi cơm, dĩa thức ăn được úp lại bằng một cái chén) bị bỏ xuống đất, gần ... thùng rác! Còn "đám" bạn cùng tầng (đa số là người Úc, da trắng) đang ngồi cười đùa ầm ĩ, thậm chí quăng đầy chai, lon bia và nước ngọt vương vãi đầy bàn và đầy cả sàn nhà.

Tôi rất giận, nhưng lúc ấy đã tối, tôi không nói gì và đi ngủ (nhịn đói). Đến sáng hôm sau, tôi lên gặp ban quản lý và nằng nặc đòi đổi sang tầng khác, và nếu không được, thì sẽ dọn ra ngoài ở (mặc dù chưa biết đi đâu!)

Nhưng Bà Giám đốc KTX không đồng ý cho tôi đổi chỗ, vì sau khi nghe tôi kể sự việc xảy ra thì bà ấy hỏi tôi đã hỏi cho ra lẽ chưa: ai làm, và tại sao làm. Tôi nói chưa hỏi, bà ấy hỏi tại sao, và tôi nói, không cần hỏi, như thế là tôi đã bị xúc phạm rồi, dứt khoát là tôi sẽ đi.

Nhưng bà ấy cũng dứt khoát không đồng ý, nói rằng tôi có thể hiểu sai động cơ của người đã làm việc ấy. Tôi nói, tôi không muốn cãi cọ (quarrel), nhưng bà ấy nói, không phải là cãi nhau, mà là giải thích và tranh luận (debate), nếu cần, để làm rõ mọi việc, để hiểu rõ vấn đề là gì, rồi mới có thể quyết định.

Nếu không chịu đối đầu, tranh luận và làm rõ vấn đề thì họ sẽ không cho tôi rút lại tiền cọc (hình như cả năm cũng mấy trăm đô Úc, lúc đó dối với tôi, và mọi người VN lúc ấy, có lẽ thế) là rất rất nhiều. Vì bị chế tài như thế, nên tôi phải bấm bụng mà trở về và báo cho người trưởng tầng (mỗi tầng có một người phụ trách, cũng là sinh viên ở trọ nhưng được ban quản lý chọn giao nhiệm vụ quản lý an ninh trật tự của tầng nên được miễn phí).

Và một buổi họp đã diễn ra do cô trưởng tầng sắp xếp, trong đó tất cả các thành viên của tầng, có cả tôi tất nhiên, được mời đến. Cô trưởng tầng (nhỏ tuổi hơn tôi, chắc gần 30 hay hơn một chút) nêu lời than phiền của tôi, và hỏi xem ai đã làm, và tại sao, và yêu cầu có lời giải thích và xin lỗi.

Và một cô bé Úc da trắng mắt xanh tóc vàng, trông rất quý tộc và ... hơi kiêu kiêu (thấy ghét!), tôi có cảm giác thế, hơi bối rối đứng ra nhận, giải thích vì không biết thức ăn của ai, và vì thấy cũng muộn muộn rồi, thức ăn để bên ngoài không để tủ lạnh thì có thể hư, có lẽ không nên ăn nữa nên mới bỏ xuống đất cạnh thùng rác như vậy (kể ra "nó" nói cũng đúng, nhưng tôi vẫn ấm ức lắm). Và sau khi nói xong, cô ấy nhìn thẳng vào mắt tôi với vẻ hối lỗi (mà lúc ấy vì tức giận tôi vẫn cho là ... giả dối), và nói: "I am sorry! I am really sorry!" Hai lần như vậy. Và nhìn tôi, chờ đợi.

Tôi không nói gì (trong bụng vẫn còn cảm thấy bị xúc phạm). Vài giây sau, cô trưởng tầng hỏi tôi: "Are you happy now? Will you stay here with us?" Và cả tầng (đa số là trẻ con so với tôi) nhao nhao hỏi: "Ann (lúc đi học họ gọi tôi là Ann cho nó dễ gọi), will you stay? We really don't want you to leave!"

"And I said yes" (câu này đúng hệt một câu trong bài hát gì ngày xưa, quên tên rồi), OK, I'll stay.

Cả tầng nhảy lên reo hò, một cậu sinh viên năm 2, năm 3 gì đó, người Tây to lớn, lại còn đến give me a hug nữa, mới chết chứ!

Tôi không bao giờ quên kinh nghiệm này. Và không chỉ có một kinh nghiệm đó, mà còn nhiều kinh nghiệm khác, nhưng cái này làm tôi nhớ lâu nhất.

Hình như mấy năm trời sống với văn hóa thẳng thắn như thế nên tôi hơi khác thường, về VN ăn nói thẳng thắn, thích tranh luận cho ra vấn đề (nhưng mà tranh luận cho đúng là phải lịch sự, hợp lý, không được hàm hồ - well cái này nói dễ làm khó), có thể nảy lửa, nhưng xong rồi thôi. Nhưng hình như cái phong cách đó ít ai hiểu, và ít ai chấp nhận, đặc biệt là ở một phụ nữ Á Đông, như tôi!

Thành ra bây giờ tôi vẫn cứ thấy mình lâu lâu lại làm phiền lòng người này hay người khác, thậm chí mất cả bạn bè, vì những lời thẳng thắn không suy nghĩ, không rào trước đón sau đó.

Văn hóa của ta là làng xã, xấu che tốt khoe, thiếu tranh luận duy lý (nhưng có thể cãi nhau mất bình tĩnh, thì ... không sao?), "một trăm cái lý không bằng một tí cái tình", "thương nhau trái ấu cũng tròn", nhưng đã sai rồi, cũng không chịu nói lời xin lỗi, và không chấp nhận lời xin lỗi (vì thấy nó không cần, hoặc không muốn tha thứ)...

Cách sống như VN, hay sống như bọn Úc đã "rèn luyện" tôi mấy năm ở đó, cách nào là cách tốt hơn, nhỉ? Có ai bảo dùm cho tôi với, được không?

Chớ để ngày mai!

Chỉ là một bài thơ đã học thời tiểu học, nay mới nhớ ra nên chép lên đây.

Mở ngoặc một chút: Ngày xưa người ta giáo dục trẻ em như thế đó. Và những lời giáo dục đó đi theo "các em" (giờ đã thành các bà, các cụ) đến hết cả cuộc đời!

Chớ để ngày mai
Một cậu bé chuyện trò cùng mẹ
Rằng: "Đến mai con sẽ xin ngoan!"

Đến mai con sẽ xin ngoan?
Đến mai con lại khất lần ngày kia.

Con ơi con chớ hề nói thế,
Chuyện hôm nay chớ để ngày mai!

Chi bằng con nói thế này:
"Mẹ ơi, con muốn ngoan ngay bây giờ!"

--
Nhân tiện, Kinh thánh đã nói như sau về giáo dục trẻ em: "Train up a child in the way he should go: and when he is old, he will not depart from it." (Proverbs 22:6)

Và đó chính là sự khôn ngoan, thông thái của nhân loại, hơn 2000 năm nay rồi đó!

Lại chuyện chữ nghĩa: vi trùng, vi khuẩn, siêu vi trùng, siêu vi khuẩn, và virút (virus)

Nhân có cuộc tranh luận nho nhỏ giữa các bác ... lớn lớn về mấy từ này bên blog BS Hồ Hải ở đây, và bản thân tôi cũng muốn biết rõ nên tôi đã phải trèo lên lục mấy tủ sách trên tầng ba (thư viện gia đình???) để lôi ra mấy cuốn từ điển xưa mà tôi vẫn để trong tủ sách và dùng thường xuyên hồi chưa có Internet.

Nhân đây cũng khoe một chút: tôi có rất rất rất nhiều từ điển, cái này là một thói quen chẳng biết là tốt hay xấu do bố tôi để lại. Đó là rất mê sách và trong nhà chứa rất nhiều sách. Vả lại, trước đây tôi là dân dạy ngoại ngữ mà.

Thời mới mở cửa (cuối thập niên 1980), có ai biết nói tiếng Anh mấy đâu, cái gì cũng đẩy bọn tôi ra nói và dịch, mà có biết gì đâu để dịch, nên mua đủ loại từ điển về tra cứu và làm ... "vũ khí chống lại kẻ thù xâm lược đất nước" (!) Nhắc lại thời ấy, cũng phải dùng ngôn ngữ thời ấy cho phù hợp chút xíu mà!

Và đây là kết luận về mấy từ này: Tóm lại, vi trùng là từ hơi xưa một chút, bây giờ ít dùng rồi. Vi khuẩn cũng có từ xưa (từ thời Đào Duy Anh lận!), nhưng bây giờ dùng phổ biến hơn. Và vi trùng với vi khuẩn là một thứ. Còn siêu vi trùng hoặc siêu vi khuẩn (hoặc thậm chí có người chỉ dùng siêu vi) là cái mà bây giờ người ta hay gọi là virút hoặc virus, tùy theo mức độ "sính ngoại" hoặc hội nhập của nơi dùng. Có vẻ như miền Bắc có "dân tộc tính" cao hơn nên viết theo kiểu nôm na là vi rút hoặc virút, còn miền Nam thì sính ngoại hơn hoặc hội nhập cao hơn nên hay dùng virus.

Vậy đấy các bác ạ! Dưới đây là phần em chép lại hầu các bác. Trả công em giương mục kỉnh đọc tới đọc lui và đánh máy muốn còng lưng rồi nghe các bác!

Mà bỗng dưng thấy ... thương mấy cuốn từ điển cũ, chúng lợi hại ghê, và trung thành, hiền hậu, củ mì cù mì, như bà mẹ quê, hoặc thậm chí là bà vợ quê (= cơm nguội) luôn ở đó chờ ta quay về, mà ta thì cứ mê mải chạy theo nàng Anh-tẹc-lét xa lạ, vong bản, hư hỏng kia, hic hic!!
---
A. Trích trong Từ điển các thuật ngữ khoa học Anh - Anh - Việt do NXB Thống kê 1998

1. virút (virus) hạt lây nhiễm, chứa lõi axit nucleic (DNA hoặc ARN) được bọc trong vỏ protein. Virút là loại không có tế bào, chỉ có thể hoạt động và sinh sản nếu chúng có thể xâm nhập vào tế bào sống và sử dụng hệ thống của tế bào đó để tự sao chép. Trong quá trình này chúng có thể phá hủy hoặc làm thay đổi tế bào chủ. Trong số các bệnh do virút gây ra có ho gà, cảm cúm, mụn giộp, cúm virút, bệnh dại, AIDS, và nhiều ở thực vật. Bằng chứng gần đây cho thấy virút gây ra một số dạng ung thư. Các thuốc kháng sinh không được dùng để điều trị các bệnh do virút, nhưng vaccine có thể bảo vệ chống lây nhiễm.

2. vi khuẩn (bacterium, bacteria snh) Các sinh vật đơn bào chỉ nhìn được dưới kính hiển vi. Chúng khác với các vật đơn bào bình thường ở chỗ không chứa hạt nhân. Chúng thường sinh sản bằng cách nhân đôi, và vì điều này có thể xảy ra khoảng 20 phút một lần, nên một vi khuẩn có thể có tiềm năng sinh sản ra 16 triệu bản sao của chính nó trong một ngày.

Một số vi khuẩn là loài ký sinh gây ra các căn bệnh, một số khác nếu không được kiểm soát [...] có thể làm hỏng thực phẩm và làm thực phẩm bị nhiễm độc. Tuy nhiên, hầu hết các vi khuẩn đều thực hiện các chức năng thiết yếu trong hệ sinh thái là tiêu hóa xenlulô trong ruột của loài ăn cỏ, tham gia phân hủy chất thải hoặc các vật thể chết, và cải thiện sự màu mỡ của đất nhờ xử lý các hợp chất nitơ. Các vi khuẩn khác thực hiện các chức năng có ích trong công nghiệp sữa như lên men phômai và ya-ua, và trong quá trình xử lý nước thải.
---
B. Trích trong Đại từ điển tiếng Việt của NXB Văn hóa - Thông tin xuất bản năm 1998

1. vi khuẩn Những cơ thể sinh vật gây bệnh hoặc không gây bệnh, có cấu tạo đơn giản, chỉ gồm một tế bào kích thước nhỏ chưa có nhân sinh sản chủ yếu bằng lối phân đôi.

2. vi trùng côn trùng nhỏ gây bệnh vd: vi trùng bệnh lao - ổ vi trùng - diệt vi trùng

3. virút (virus) vi sinh vật nhỏ nhất, dùng kính hiển vi thường cũng không nhìn thấy, phần lớn có thể gây bệnh, vd: virút bệnh dại được truyền qua vết cắn, nằm trong nước bọt

4. siêu vi khuẩn Như virút

5. siêu vi trùng Như virút
---
C. Trích trong Hán - Việt từ điển của Đào Duy Anh, do NXB Khoa học Xã hội in lại tại Hà Nội năm 1992

(Có lẽ lúc ấy in lại cuốn từ điển này thì không xin phép tác giả vì đã khuất, cũng không quan tâm đến bản quyền vì lúc ấy dường như chưa có Luật bản quyền thì phải!)

1. vi trùng Thứ sinh vật rất nhỏ, cũng thường gọi là vi khuẩn hoặc mi khuẩn (microbe)

2. My khuẩn Một thứ thực vật hạ đẳng, gặp thấp khí thì mọc mầm, khi mới sinh thì như sợi tơ trắng, cũng gọi là vi khuẩn, thường gây bệnh cho người (bacille)

2. vi trùng học Như Mi khuẩn học

Có một ghi nhận: từ "mi khuẩn" đứng làm entry head thì được viết là "my", những chỗ khác thì viết là "mi"? Đặc biệt, không tìm thấy từ siêu vi trùng hoặc siêu vi hoặc siêu vi khuẩn trong từ điển của Đào Duy Anh!
--
Nói thêm một chút: tôi là dân gốc ngôn ngữ nên chỉ quan tâm đến ngôn ngữ, mà dễ nhất là tìm được cách dịch 1 đối 1 với tiếng Anh là xong. Nên kết luân của tôi tóm lại là như sau:
1. bacteria: dịch là vi trùng hoặc vi khuẩn (cả hai đều được)
2. virus: dịch là siêu vi trùng, siêu vi khuẩn, hoặc siêu vi; nếu không dịch thì dùng từ vay mượn là virus!

Còn nếu ai muốn tranh luận về chuyên môn (vd: cấu trúc tế bào, nguồn gốc động, thực vật, có lợi hay có hại vv), xin mời vào đây đọc và tranh luận.

Đọc Bangkok Post: "Cần bao nhiêu quan tài nữa?"

Cái tựa entry này nghe rùng rợn quá, phải không? Một người bạn cũ của tôi mới đây có nói, không hiểu lúc này tôi mắc chứng gì, mà viết lách toàn là cái gì thê lương rùng rợn quá: nào là Sợ ma, Bao nhiêu rồi xác trẻ trôi sông, rồi Cõi nhân sinh, rồi Nếu bỗng thấy tan tành sự nghiệp .... Ừ, nghĩ lại cũng thấy ghê rợn thật chứ! Các bác sĩ bạn tôi đâu hết rồi, thử làm một psycho-analysis giúp tôi chỗ này chút xem sao, các bác ơi!

Nhưng cái tựa tôi viết trên đây không phải tôi nghĩ ra đâu, nó hoàn toàn khách quan mà, chẳng liên quan gì đến tâm thần của tôi lúc này hết á. Đó là tựa một entry trên blog của tờ Bangkok Post của Thái Lan, nguyên văn tiếng Anh là "How many more coffins?", mà tôi mới thấy xuất hiện trên danh sách blog của tôi hôm qua. Có thể đọc nó ở đây.

Còn ai làm biếng, hoặc ... đọc không tốt tiếng Anh (thôi mà bồ tèo, thú nhận đại đi, trình độ tiếng Anh của người Việt mình chắc chắn là chưa tốt bằng các nước lân cận đâu, cái này tôi nghiên cứu nhiều rồi nên biết rõ, hi hi. Còn nếu không tin nữa thì đọc ở đây nè), thì chịu khó đọc thêm ở dưới đây, phần giới thiệu của tôi. Nhưng mà báo trước nghen, không đọc bản gốc mà đọc qua diễn giải của người khác thì phải chấp nhận sẽ bị thiên lệch theo ý kiến chủ quan của người giới thiệu đó. Ráng chịu đó nghe.

Quay trở lại bài viết. Cần bao nhiêu quan tài nữa, là cái gì vậy? Đó là ý kiến của một độc giả Bangkok Post, nói lên sự đau xót của người viết về tình trạng bất ổn chính trị, xô xát đến đổ máu tại Thái Lan hiện nay. Tác giả ấy viết:

Twenty-five people have died. More than 800 people have been injured. Yet the April 10 violence has not been violent enough to shock us to our senses. With both sides hungry for more blood, there is widespread fear and anxiety about another round of violence. The chilling question: how big must the bloodbath be in order to make us realise the futility of violence?

What has happened to our country?

What has happened to our soul?

25 người chết. Hơn 800 người bị thương. Thế mà cuộc bạo động ngày 10/4 vừa qua còn chưa đủ mạnh để làm cho chúng ta thức tỉnh. Cả hai phía vẫn tiếp tục hăng máu, và mọi người đều lo sợ sẽ vẫn còn một vụ bạo động tiếp nữa. Câu hỏi rợn người: cần một cuộc tắm máu đến cỡ nào để chúng ta hiểu ra sự mù quáng của những vụ bạo động của mình?

Chuyện gì đã xảy ra cho đất nước chúng ta?

Chuyện gì đã xảy ra cho lương tri của chúng ta?

Nói ngoài lề một chút: tôi đọc và thấy ... cách viết của tác giả này sao hao hao giống tôi, chắc là tác giả nữ (???). Vì nhiều cảm xúc, và hay chêm những câu hỏi vào bài viết. Giống kiểu thơ Quang Dũng với một lô những câu hỏi, đại loại như: "Tôi thương mà em đâu có hay?" (Quán bên đường), "Mẹ tôi em có gặp đâu không?", "Em có bao giờ lệ chứa chan?", hay là, tất nhiên rồi, "Bao nhiêu rồi xác trẻ trôi sông?" (Đôi mắt người Sơn Tây). Hay lắm, ít ra là ... hợp gu của tôi! (Lạc đề rồi, lạc đề trầm trọng! Trở lại nội dung bài viết thôi.)

Đoạn tôi mới trích ở trên là phần đầu của bài viết. Phần giữa, mà tôi sẽ lướt qua ở đây, là phần phân tích sai lầm của cả hai phe bất đồng. Tôi không quan tâm, vì bản chất không quan tâm đến chính trị CHỈ vì chính trị (politics for the sake of politics), mà chỉ quan tâm đến kiếp người, đến cõi nhân sinh, đến thế thái nhân tình mà thôi. Nên nếu có bao giờ nói chuyện chính trị, ấy là chẳng qua những chuyện đó có ảnh hưởng đến những con người, những số phận mà tôi biết, khiến mình tức giận, bất bình, phẫn nộ, hoặc kính trọng, ngưỡng mộ, hoặc xót thương, gì gì đấy. Rất rất rất cảm tính, chẳng có duy lý chút nào như mấy người bạn bloggers (toàn là nam giới) của tôi hay kêu gọi.

Mà này, đố biết nam giới của VN hay kêu gọi duy lý như thế chứ thực sự có duy lý như thế không? Ai trả lời được câu này, có lý lẽ và minh chứng (!) hợp lý, tôi xin ... trọng thưởng ạ! Vì cho đến nay tôi vẫn ngờ ngợ rằng nam giới VN hình như cũng không duy lý lắm, hay là tôi thành kiến nên nói vậy? (Lại lạc đề nữa rồi, làm luận như vầy thì đáng bị "ốc chọt", tức là không điểm, hay là zero ấy!)

Ừ, thì quay về bài viết của Bangkok Post. Đây là đoạn cuối cùng:

After 25 deaths, hate and anger still prevail.

How many more coffins do we need to see to make us weep together as one? How many more people must die for us to realise that the real demons are not the reds or the yellows out there. It is the fiery anger and hatred we keep nurturing in our hearts.

Sau 25 cái chết, sự thù hận và căm ghét vẫn rẫy đầy.

Chúng ta cần có bao nhiêu quan tài nữa để có thể cùng khóc và nhìn nhau như anh em một nhà? Bao nhiêu người cần ngã xuống nữa để chúng ta nhận ra rằng những con quỷ dữ thật sự không phải là bọn áo đỏ hay áo vàng ngoài kia. Mà chính là sự căm thù và oán hận điên cuồng mà chúng ta cứ mãi nuôi dưỡng trong tim?

Kết luận hay không, các bạn? Tôi thì thấy rất hay, nên mới đưa lên đây để chia sẻ với mọi người chứ.

Cái hay nhất, là dường như cái kết luận này cũng đáng nghiền ngẫm cho hoàn cảnh VN hiện nay. Một quốc gia có một truyền thuyết rất hay về một mẹ sinh ra trăm con từ cùng một bọc trứng.

Hay lắm, phải không các bạn?

Đáng suy nghĩ vào dịp nghỉ lễ Giỗ Tổ Hùng Vương, đúng không?