Bá Dương viết về Khổng tử và Nho giáo

Một entry về chủ đề Khổng tử và Nho giáo là điều tôi đã muốn viết từ rất lâu nhưng chưa dám viết. Chưa dám, vì biết mình chẳng có mấy hiểu biết về Khổng tử và Nho giáo, dù cũng biết rằng mình đang sống trong một nền văn hóa thấm đẫm những giá trị mà Khổng tử và Nho giáo đã để lại từ hàng nghìn năm nay. Nhưng vẫn muốn viết, vì có lẽ cũng như không ít người khác, tôi cảm thấy mặc dù di sản tinh thần mà Khổng tử và Nho giáo để lại cho chúng ta - trong đó có cả tôi nữa, tất nhiên - thật là đồ sộ, nhưng cái truyền thống văn hóa Khổng giáo này cũng rất nặng nề, ngột ngạt và gây nhiều điều tai hại.

Xét chung lại, công tâm mà nói thì thực tình tôi cũng không biết là giữa phần "công" và phần "tội" của Khổng tử và Nho giáo thì phần nào nặng hơn phần nào nữa. Riêng tôi, có lẽ vì ít nhiều chịu ảnh hưởng của văn hóa phương Tây do hoàn cảnh mang lại, nên tôi thiên về quan điểm cho rằng Khổng tử mang lại những cái hại lớn hơn là những cái lợi. Tại sao ư, thực ra tôi chẳng có đủ chứng cứ và lập luận để chứng minh đâu, chỉ là cảm nhận cá nhân mà thôi.

Kỳ may là khi đọc Người TQ xấu xí của Bá Dương, tôi lại tìm thấy một đoạn nói về Khổng tử và Nho giáo. Đọc, và thấy những điều tôi muốn nói thì Bá Dương đã nói giúp hết cả rồi. Và những gì VN giống với TQ thì suy cho cùng cũng là vì giống như TQ, chúng ta đã tôn Khổng tử lên thành bậc thầy vĩ đại nhất, và có lẽ là duy nhất. Nhất nhất mọi việc chúng ta làm đều đã có đạo thánh hiền (thánh hiền đây là Khổng tử, đạo đây là đạo Nho) dạy bảo chi tiết rồi, chúng ta cứ việc theo đó mà làm thôi.

Các bạn đọc dưới đây nhé, và xem thử xem chúng ta cần tiếp thu Khổng giáo một cách có chọn lọc ra sao, để tránh trở thành "Cái vại tương" như TQ (lời của Bá Dương). Ấy vậy mà TQ hiện nay đang xây dựng hoặc hỗ trợ xây dựng rất nhiều trung tâm nghiên cứu Khổng giáo trên khắp thế giới, để mà phổ biến và xuất khẩu nền văn hóa Cái vại tương kia đến các nước (chư hầu?) đấy!

Cho nên, có học cái gì của ai thì cũng nên cảnh giác. Như nhà nước VN vẫn luôn cảnh giác với phương Tây trước nguy cơ diễn biến hòa bình. Tốt lắm, phương Tây hẳn là cũng thâm hiểm vì họ trước hết xuất phát từ lợi ích quốc gia, lợi ích cục bộ của họ. Nhưng chẳng phải nước nào cũng thế hay sao, kể cả TQ, nước láng giềng "núi liền núi, sông liền sông" (mà ranh giới lại không mấy rõ ràng nên lâu lâu báo chí của ta lại lẫn lộn địa danh, địa giới của ta thành địa danh, địa giới của TQ)? Thôi thì đó là việc của nhà nước (!), nhưng về mặt văn hóa, thì mỗi người chúng ta cũng phải tỉnh táo và cảnh giác, các bạn ạ, tôi nghĩ thế.
-------------
Tôi cho rằng Khổng Khâu (Khổng Tử) là một nhân vật vĩ đại, tri thức uyên bác, lại có một tấm lòng nhân hậu và những cống hiến lớn đối với xã hội. Cái Nho giáo do Khổng Khâu cùng những học phái Nho gia sau này lập ra đều đã ảnh hưởng đến người Trung Quốc một cách sâu rộng, và còn ảnh hưởng ngay cả đến chúng ta ngày nay. Nhưng tinh thần nhà Nho là một tinh thần bảo thủ, nói một cách nghiêm túc hơn thì nhà Nho không những rất bảo thủ mà còn phản tiến bộ.

Chữ "Nho" này vào thời Xuân Thu Chiến Quốc chỉ được dùng theo nghĩa sử dụng trong nghi lễ cúng tế. Một nhà Nho là một người hiểu biết cái trình tự cúng tế. Gặp lúc quốc gia cần các nghi lễ mới cần loại người này đóng góp ý kiến. Bản chất loại người này vốn nệ cổ. Thời đó chưa có lễ nhạc mới, phải dùng lễ nhạc thời cổ. Để có miếng cơm nhà Nho phải giữ gìn sao cho nghề nghiệp của họ được ổn định nên sinh ra thói nệ cổ. Nếu chúng ta không dùng từ nệ cổ, sùng bái những cái cũ, vì cho rằng nó có nghĩa xấu thì cũng phải bảo là họ rất bảo thủ.

Cái tinh thần bảo thủ này ở Trung Quốc đã trở thành một ý thức bền bỉ, làm cho xã hội mất hết sức sáng tạo, mất tập quán tự tìm hiểu, tự phê phán.

Bạn bè lúc nói chuyện về nước Mỹ (xin lỗi, tôi cứ múa búa trước cửa Lỗ Ban, tôi muốn nói chơi thôi, xin quý vị cứ nghe chơi chứ đừng tin thật!), có người nói về việc đàn áp chủng tộc, nào tàn sát dân da đỏ, ngược đãi da đen, kỳ thị da vàng. Tôi đã từng đi tham quan đảo Angel (En-giơn), đã được nhìn thấy chữ và những dòng thơ người Trung Quốc để lại nói lên những sầu thảm và đau khổ của đời họ.

Những khuyết điểm này của nước Mỹ có thật không? Dĩ nhiên là có thật, thậm chí còn hơn sự tưởng tượng của chúng ta nữa. Nhưng chúng ta phải lưu ý thêm một vấn đề khác, đó là đối với các khuyết điểm kia họ có khả năng sửa đổi không? Tự họ có ý thức được vấn đề không? Tình hình hiện nay so với trước có khá hơn không? Nếu không thì tiền đồ của nước này chắc chắn cũng không sáng sủa gì. Nếu có thì chúng ta phải thấy rằng đấy là một quốc gia vĩ đại, có một sức sống dồi dào.

Trước kia nước Mỹ có "cây treo cổ người", bây giờ không còn nữa. Xưa kia nước Mỹ đối với tù nhân có dùng "nhà lao nước". Bây giờ khi bắt bớ người, họ phải đọc điều thứ 9 của Hiến pháp cho người ấy. Nước Mỹ đã có những điều sai lạc, nhưng lại có năng lực sửa sai.

Nhưng dân tộc Trung Quốc chúng ta lại hoàn toàn không có năng lực này. Tình trạng nệ cổ lâu dài, không cầu tiến, bảo thủ, đã làm cho cái năng lực này tiêu tan.

-------------

Có ông thánh nói: "Biết mà không làm, không phải biết thật" (Tri nhi bất hành, bất vi chân tri). Biết và làm đều quan trọng, không kết hợp được hai cái đó với nhau thì không phải thật là biết. Hiểu được đoàn kết là sức mạnh, nhưng trong hành động lại không chịu đoàn kết thì cũng chưa thể cho là hiểu được.

Căn bệnh này không hẳn do bản tính của người Trung Quốc, mà vì mọi người ăn phải bả của bọn Nho gia học phái, rồi không tiêu hóa được. Thật ra Khổng Tử trên nguyên tắc đề xướng Chủ nghĩa cá nhân hơn là Chủ nghĩa tập đoàn. Khổng Tử thường lải nhải dậy dỗ các môn đệ, những "ông thánh bậc hai", về cái gọi là "giáo dục đại chúng". Thật ra cái giáo dục mà ông ta nói cũng chẳng khác nào số những hạt trân châu trong các vỏ trai. Phần lớn những điều dậy bảo của ông chỉ nhắm vào giáo dục cá nhân, khuyến khích chủ nghĩa cá nhân là chính.

Lý tưởng của nhà Nho cơ bản gồm hai điều:

Một là làm sao cho đám dân thường cúi mặt, cúp đuôi, không dám ngó ngàng gì đến chuyện chính trị, chuyện quốc gia đại sự, chỉ còn biết lo cho gia đình, tài sản riêng, như câu "Người khôn giữ mình" (Minh triết bảo thân), hoặc "Thức thời mới là người tài giỏi" (Thức thời vụ giả vi tuấn kiệt). Đây là một cách làm cho sức đề kháng của một con người trên phương diện xã hội càng ngày càng yếu đi.

Lý tưởng thứ hai là cầu xin kẻ nắm quyền nương tay đối với dân lành vô tội, lúc đạp lên đầu họ thì đạp nhè nhẹ một tí. Nên có chữ: "Hành nhân chính", nghĩa là thi hành chính sách nhân đạo.
-------------------

Bị chủ nghĩa thực dụng chi phối, hễ có người đụng một tý vào những việc khó khăn hay mạo hiểm là người Trung Quốc liền cho rằng đó là những thằng điên.

Châm ngôn của người Trung Quốc là: "Thân nghìn vàng (của ta) không thể ngồi trong ngôi nhà sắp đổ" (Thiên kim chi tử, tọa bất thùy đường), và "Tay không đánh nhau với cọp, không thuyền mà lội bừa qua sông lớn thì có chết cũng không ai thương tiếc, nhưng ta thì không thể nào như vậy!" (Bạo hổ bằng hà, tử nhi vô hối giả, ngô bất dữ giã - lời Khổng Tử khuyên Tử Lộ là học trò lỗ mãng).

Trên thế giới này biết bao việc mạo hiểm như nhảy dù từ trên không, đi thuyền qua thác nước, đi mô-tô qua tường lửa,v.v... đó chỉ là những thứ của mấy thằng khờ khạo, kiến thức nông cạn.

Người Trung Quốc chân chính không thể nào làm những thứ đó. Bởi vì theo họ nghĩ, ngoài việc tìm lấy những cảm giác mạnh ra, làm những thứ đó chẳng đem lại được một lợi ích thực tế gì.
----------------
Nói một cách ngắn gọn, di sản của Khổng tử và Nho giáo là gì? Là giữ nguyên trạng, là mỗi cá nhân hãy lo cái lợi ích cá nhân của mình, còn việc lớn đã có giai cấp cầm quyền, thống trị họ lo cả rồi. Mà họ thì như trời biển, như cha mẹ, thương dân không biết để đâu cho hết, và cũng đầy uy nghi quyền bính có quyền sinh quyền sát đối với ta, tóm lại nếu ta không tận tâm tận lực làm theo họ vì yêu quý họ, thì cũng phải tận tâm tận lực vì sợ họ. Cho nên để tồn tại tốt trong xã hội thì hãy biết sợ kẻ có quyền, và biết tự lo cho mình bằng mọi cách, biết tránh xa những rủi ro, mũ ni che tai, đèn nhà ai nấy rạng, khôn lỏi, đạo đức giả (nói cho đúng sách vở, kẻo lại bị ... phiền hà). Thử hỏi, một di sản văn hóa như vậy thì bao giờ chúng ta sẽ có được một xã hội dân sự với cơ chế tự sửa sai để mà tiến bộ như phương Tây?

Ôi, sao mà di sản văn hóa của chúng ta lại nặng nề đến thế nhỉ?

Bonus: Các bạn có thể download cuốn sách của Bá Dương ở đây. Tôi mua trên mạng, đã trả tiền (rẻ thôi), các bạn sử dụng miễn phí đấy nhé!

"Tám cách để trở thành Mẹ Hổ"

Trước hết, hãy nói về Mẹ Hổ. Từ gốc tiếng Anh của nó là Tiger Mom, một từ mới trở nên buzzword trên báo chí tiếng Anh trong vòng vài tháng nay. Từ này xuất phát từ một cuốn sách rất nổi đình đám của Amy Chua, một nữ giáo sư giảng dạy tại Yale, là người Mỹ gốc Hoa (nhưng sinh ra tại Philippines, không phải tại TQ) sinh năm con cọp tức năm hổ (hình như là năm 1962, thua tôi 2 tuổi), người đã tự nhận mình là Mẹ hổ vừa vì mình là tuổi hổ, vừa vì bà tự nhận rằng mình là một bà mẹ dữ như ... cọp!

Cuốn sách của Amy Chua khi vừa xuất bản xong là gây ra một cuộc tranh luận khủng khiếp ở nước Mỹ. Tôi chưa đọc cuốn sách này, chỉ đọc những lời giới thiệu và những tranh cãi chung quanh cuốn sách, nhưng tựu trung phương pháp dạy con của bà mẹ hổ này cũng giống như nhiều gia đình châu Á khác là ép các con học, học, học suốt cả ngày, ngoài ra cần phải có sự vâng lời tuyệt đối đối với cha mẹ, thầy cô, tóm lại bí quyết thành công là làm việc đến vắt kiệt thân xác ra và ganh đua không mệt mỏi, và phải biết kính trọng và vâng lời những người có thẩm quyền trên cuộc đời mình. Làm đúng như thế thì thành công, không làm như thế thì sẽ bị phạt. Đại khái thế.

Một phương pháp giáo dục như vậy rõ ràng là trái ngược lại với phương pháp được áp dụng ở phương Tây, và lẽ ra phải bị đả phá dữ dội. Thế nhưng nước Mỹ gần đây dường như là đã bị mất sự tự tin trước một Trung Quốc đang lên hay sao ấy, đặc biệt là sau vụ học sinh Thượng Hải (Trung Quốc) đạt điểm kiểm tra PISA cao ngất ngưởng, hình như là đứng đầu thế giới, trong khi học sinh Mỹ thì thấp lè tè, hình như càng ngày càng tụt hạng. Vì vậy, công chúng nước Mỹ tỏ ra rất quan tâm đến phương pháp của Mẹ Hổ và tự đặt câu hỏi rằng phải chăng phương pháp của mình lâu nay là sai? Phải chăng cần áp dụng phương pháp của Mẹ Hổ?

Tất nhiên cũng có những người không đồng ý, nhưng một số người thì dường như đang bắt đầu cổ vũ cho việc phải thúc ép trẻ em học hành, làm việc chăm chỉ, vâng lời người lớn - đại khái là theo phương pháp dạy con của Mẹ Hổ - và đả phá cách giáo dục quá chiều chuộng trẻ em như ở Mỹ lâu nay.

Đấy, Mẹ Hổ là như thế đấy. Nên giờ đây mới có những người muốn thành Mẹ Hổ. Vậy làm thế nào để trở thành Mẹ hổ nhỉ? Dễ quá, bí quyết đây: Tám cách để trở thành Mẹ hổ. Đó là một bài viết ngắn đã được đăng ngày 30/1/2011 trên tờ Jakarta Post của Indonesia. Tác giả của nó, theo lời tự giới thiệu trong bài viết là một người đàn ông châu Á có vợ là người Âu-Mỹ. Tựa tiếng Anh của bài viết là "Eight ways to become a tiger mom".

Lạc đề chút: Làm thế quái nào mà tôi vừa mới giới thiệu xong một bài có tựa là "tám biện pháp cải thiện nền đại học Mỹ" trên trang ncgdvn của tôi cách đây vài ngày, thì nay lại giới thiệu "tám cách để trở thành Mẹ hổ", tức lại là số tám nữa. Lạ thật. Khéo tôi phải đi mua vé số với số đuôi là 88 đi thôi!

Quay trở lại bài viết. Các bạn có thể tìm thấy nó ở đây. Bài viết ngắn, thú vị, dễ đọc, các bạn nên tự đọc để củng cố tiếng Anh, hơn là đọc bài dịch của người khác. Vả lại, tôi cũng ... đâu có ý định dịch nguyên văn, vì ngán lắm.

Nhưng dù sao ... đã giới thiệu đến cỡ này thì tôi cũng xin trích dịch (dịch thoát thôi) vài đoạn ra đây để cho bài viết nó tạm đủ ý. Xin các bạn đọc ở dưới nhé. And enjoy!
---

Một nửa số bà mẹ mà tôi biết quả đúng là mẹ hổ, còn những người khác thì hiền lành, dịu dàng hơn. Chúng ta hãy so sánh họ.

1) Khi gặp cô giáo của con thì bạn sẽ hỏi gì? Mẹ thường: "Con tôi đi học có vui vẻ không?" Mẹ hổ: "Con tôi có đứng đầu lớp không?"

2) Khi con bạn mang bức tranh quệt màu nước vẽ bằng ngón tay từ nhà trẻ về khoe, bạn sẽ nói gì? Mẹ thường: "Đẹp quá! Cái hình này giống đám mây, còn hình kia giống như con thỏ." Mẹ hổ: "Con vẽ cái gì mà xấu vậy? Nguệch ngoạc như con nít." Mẹ thường nói với cô giáo: "Con bé nhà tôi thích vẽ lắm, nhờ cô giúp cho cháu thêm." Mẹ hổ: "Con bé nhà tôi ham vẽ lắm, cô phải làm sao cho cháu bỏ cái trò ấy đi. Nếu nói không được thì cô cứ đánh."

[...]

7) Bạn nói gì với ông xã khi con bạn bắt đầu có bạn? Mẹ thường: "Hay quá, nó bắt đầu có nhiều bạn bè rồi đó." Mẹ hổ: "Hư quá, nó bắt đầu học cái thói bạn bè đàn đúm rồi đó."

8) Bạn nói gì với cô giáo trong cuộc họp giữa phụ huynh với nhà trường? Mẹ thường: "Nhờ cô khuyến khích cháu cố gắng học hơn nữa, nhưng đừng cảm thấy căng thẳng." Mẹ hổ: "Cô cố làm sao cho cháu học được toàn điểm A ấy nhé. À mà này, tôi có súng đấy cô ạ, mà súng có đạn đấy."

Thế tôi khuyên bạn nên chọn phương pháp nào? Tôi chẳng khuyên gì ráo. Tôi là đàn ông, mà đàn ông thì đâu có phận sự gì trong mấy cái việc như thế này. Này nhé, Amy Chua sống ở phương Tây, lấy chồng Âu-Mỹ nhưng dạy con theo kiểu Á. Còn tác giả của bài viết này chỉ là một người đàn ông châu Á lấy vợ Âu-Mỹ, nhưng con cái của chúng tôi được dạy theo phương pháp của phương Tây.

Sự thực là như thế này: mẹ thì có hai kiểu, mẹ thường hay mẹ hổ. Nhưng vợ thì chỉ có một kiểu thôi, ấy là kiểu vợ hổ. Vì khi quyết định mọi chuyện trong nhà thì phụ nữ luôn luôn đóng vai trò chỉ đạo.
-----

Buồn cười quá, hải không các bạn? Thế các bạn có muốn trở thành Mẹ Hổ chăng? Hay ... chính các bạn đã là Mẹ Hổ (hoặc Mẹ Rồng) gì đấy rồi, nên không cần học cách trở thành Mẹ Hổ nữa? Tôi thì nghĩ như thế này: có lẽ các bà mẹ VN ta nên học cách làm sao để không còn là mẹ hổ nữa, thì đúng hơn nhỉ? (Nhân tiện, cái cách giáo dục của Mẹ hổ có liên quan gì đến việc tạo ra Người TQ xấu xí không nhỉ? Các bạn thử xem lại bài 1: "Ba câu nói" mà xem?)

Nhân tiện, các bạn đã đọc bài này cũng nên đọc thêm một bài viết khác để hiểu hơn về Mẹ Hổ. Bài ấy ở đây.

Người TQ xấu xí (6): "Tâm khẩu bất đồng"

Tâm khẩu bất đồng là cách nói của người TQ để chỉ cái mà người VN ta gọi là "nói vậy mà không phải vậy".

Nói vậy mà không phải vậy có lẽ là một trong những thói quen gây cho người phương Tây sự khó chịu lớn nhất khi làm việc với người Á Đông, trong đó có VN. Vì nó làm cho người ta rất mất thì giờ, đưa ra câu hỏi để mong nhận được câu trả lời thực, nhưng lại nhận được câu trả lời hoặc trái ngược với sự thật, hoặc lập lờ, ỡm ờ, chẳng ra có cũng chẳng ra không.

Tại sao lại như thế nhỉ? Tôi không rõ, nhưng tự nghĩ rằng đấy là một biểu hiện của đạo đức giả. Nguyên nhân của nó có thể chính là sự dề cao quá mức những giá trị "đạo đức" của thời phong kiến do Khổng tử để lại - chẳng hạn như, phải khiêm tốn, phải quan tâm đến người khác, không được tỏ ra quan tâm đến chính mình vì như thế là ích kỷ, và còn nhiều nhiều những giá trị khác nữa, như "công, dung, ngôn, hạnh" của phụ nữ, "cần, kiệm, liêm, chính" của người công bộc, "nhân, trí, dũng" của kẻ anh hùng ...

Những giá trị đạo đức này không phải là không tốt, nhưng cũng giống như căn bệnh thành tích trong giáo dục của VN, người ta đưa ra những đòi hỏi thiếu khả thi tế bất chấp khả năng đáp ứng của thực tế, và cứ thế áp đặt xuống cho tất cả mọi người. Tuyệt đối không chấp nhận bất kỳ sự trao đổi, phản bác, đóng góp và thay đổi gì cả đối với những yêu cầu đó. Ai làm khác, nói khác hoặc nghĩ khác thì đều bị lên án kịch liệt, có lẽ không còn có đất sống nữa.

Trong điều kiện đó thì người ta làm gì? Ừ, thì ... nói dối, cho xong. Giống như lạm phát điểm thi, lạm phát học sinh giỏi ở VN, vậy thôi. Vì nếu báo cáo lên cấp trên rằng tỉnh của tôi học sinh kém lắm, thi TN THPT chỉ đậu có 60% thôi, thì lập tức là tôi sẽ có vấn đề ngay. Trong khi đó, nếu tôi làm gian, nói dối, thì thực ra cũng chẳng ai biết, chẳng ai kiểm tra, mà ngay lập tức tôi sẽ được tưởng thưởng vì đã hoàn thành vượt mức chỉ tiêu trên giao!!!! Thì thử hỏi, làm sao mà không nói dối, không gian lận, không "tâm khẩu bất đồng" cho được?

Các bạn đọc đoạn trích bên dưới nhé, đọc để thấm thía cho những cái xấu trong nền văn hóa của TQ (và ... cả của VN chăng? Thì đã có người bảo VN với TQ là "đồng chủng, đồng văn" mà lại?)
--------
Nhiều người nước ngoài [...] nói với tôi là giao thiệp với người Hoa rất khó, nói chuyện cả ngày cũng chẳng hiểu trong thâm tâm họ nghĩ gì. Tôi bảo: "Cái đó thì có gì mà kỳ quặc? Không phải chỉ người Tây phương các anh, mà ngay cả người Trung Quốc chúng tôi cũng gặp vấn đề đó".

Nói chuyện với người Trung Quốc anh phải biết quan sát sắc mặt, điệu bộ, cử chỉ, phải biết quanh co úp mở. Hỏi người nào "Anh ăn cơm chưa?", anh sẽ nghe người đó đáp "Tôi ăn rồi!" nhưng kì thực anh ta chưa ăn, cứ để ý nghe thì thấy bụng anh ta hiện đang sôi lên sùng sục.

Lại nói ví dụ về chuyện tuyển cử. Nếu là người phương Tây thì tác phong như sau: "Tôi cảm thấy tôi có khả năng giữ chức vụ đó, xin mọi người hãy bầu cho tôi!". Còn người Trung Quốc sẽ xử sự như Gia Cát Lượng lúc Lưu Bị tới cầu hiền (tam cố thảo lư). Nghĩa là nếu được mời, anh ta sẽ năm lần bảy lượt từ chối, nào là "Không được đâu! Tôi làm gì có đủ tư cách!" Kỳ thực, nếu anh tưởng thật mà đi mời người khác thì anh ta sẽ hận anh suốt đời.

Chẳng khác nào nếu anh mời tôi diễn giảng, tôi sẽ nói: "Không được đâu, tôi chẳng quen nói chuyện trước công chúng!" Nhưng nếu anh thật sự không mời tôi nữa, sau này nếu nhỡ lại gặp nhau ở Đài Bắc, có thể tôi sẽ phang cho anh một cục gạch vào đầu.

Một dân tộc hành xử theo kiểu này không biết đến bao giờ mới có thể sửa đổi được lầm lỗi của mình; sẽ còn phải dùng mười cái lỗi khác để khỏa lấp cái lỗi đầu tiên, rồi lại dùng thêm trăm cái khác để che đậy mười cái kia thôi.

Có lần tôi đến một trường đại học ở Đài Trung để thăm một vị giáo sư người Anh. Một anh bạn tôi cũng dạy cùng đại học đó chợt đến. Thấy tôi, anh nói: "Tối nay đến đằng tôi ăn cơm". Tôi đáp: "Xin lỗi, tôi còn có hẹn". Anh bảo: "Không được, nhất định phải đến". Tôi trả lời: "Được rồi, ta bàn sau". Anh lại bảo: "Nhất định phải đến đấy, xin chào!" Giữa người Trung Quốc với nhau chúng tôi hiểu rõ tâm lý của nhau. Nhưng người Tây phương lại hoàn toàn mù tịt.

Đến lúc làm việc xong, khoảng giờ cơm tối, tôi bảo: "Thôi, tôi phải về đây!" Người giáo sư Anh nói: "Ê! vừa rồi chẳng phải anh vừa hẹn với anh kia sao? Anh phải tới nhà anh ta chứ!" Tôi bảo: "Làm gì có chuyện ấy?". Ông giáo sư nói: "Anh ấy nhất định là đã làm cơm chờ anh đấy!" Người nước ngoài thật khó mà biết được cái kiểu "tâm khẩu bất đồng" này của người Trung Quốc.

Tình trạng nói trên khiến người Trung Quốc ngay từ thủa lọt lòng đã rất khốn khổ. Bởi vì mỗi ngày đều phải tìm hiểu ý tứ người khác. Nếu là bạn bè đồng lứa thì còn đỡ, nhưng nếu phải tiếp cận với những kẻ quyền thế, quan trên, kẻ có tiền, anh sẽ phải từng giây từng phút khổ công tìm hiểu đến nơi đến chốn, xem họ nghĩ gì. Cái việc này là một sự lãng phí tinh thần kinh khủng.

Cho nên có câu tục ngữ: "Tại Trung Quốc làm việc dễ, làm người khó".

Nghệ thuật "làm người" thuộc về cái "văn hóa thân mềm" (để dễ uốn cong, chui luồn, nghĩa bóng đến từ động vật thân mềm). Các vị ở nước ngoài lâu năm về lại Trung Quốc chắc biết cái sức nặng của câu này như thế nào. Làm việc thì dễ như 2 + 2 = 4, nhưng làm người khó bởi vì có khi 2 + 2 = 5 , hoặc cũng có khi = 1, hay = 853. Anh nói sự thật, nhưng người ta lại cho rằng anh công kích và muốn lật đổ chính quyền. Đây là một vấn đề nghiêm trọng, nó làm cho chúng ta không thể nào thoát khỏi sự nói khoác, nói suông, nói dối, nói độc.
----
Viết thêm: Đã đọc cuốn sách này mấy lần rồi, nhưng bây giờ đọc lại đoạn trích trên, tôi vẫn thấy đáng ngán ngẩm, chỉ biết thở dài mà chẳng biết nói sao! Vì ... hình như VN mình cho đến giờ vẫn cứ như thế thì phải" "Bốn ngàn năm ta lại là ta" mà lại!

"Chưa điều tra là quan tốt, điều tra là quan tham"

Tôi đang viết loạt bài giới thiệu về cuốn sách Người TQ xấu xí. Viết, vì thấy những cái xấu xí của TQ sao giống VN quá!

Loạt bài chưa hết, vì cuốn sách theo tôi vẫn còn những chỗ đáng đọc. Nhưng tôi ngưng lại vì viết mãi một kiểu không đổi món có lẽ cũng hơi ngán.

Tình cờ hôm nay đọc được bài này trên Tuần VN, và thấy cần phải giới thiệu lên đây. Mà cũng tình cờ sao, nó lại cũng là TQ, và cũng xấu xí. Lại liên quan đến chốn quan trường nữa chứ, hay thật. Chuyện thật, của ngày hôm nay đấy nhé, chứ không phải là những nhận định chủ quan của tác giả Bá Dương đâu.

Thôi thì đưa lên đây để lưu và giới thiệu với mọi người. Và để suy nghĩ về VN hiện nay. Tôi chợt nhớ cụm từ "các quan chưa bị lộ" của VN. Các quan ấy đều là quan tốt, được vinh danh đều đều, cho đến khi ... bị lộ. Nên phải có quan hệ tốt với mọi người trong chốn quan trường, để cho người ta để yên cho mình. Bằng không, người ta sẽ điều tra cho ra thì quan tốt thành quan xấu ngay lập tức!

Quan như thế, dân thì ... mê tín (đọc về cướp ấn đền Trần sẽ rõ), giá cả thì leo thang chóng mặt, nông dân thì bỏ đồng ruộng đổ xô về thành phố kiếm nghề vặt vãnh để sinh sống, TQ thì tuyên bố biển Đông của ta là lợi ích cốt lõi của họ, vậy thì tương lai đất nước sẽ đi về đâu nhỉ?

Tôi có quá bi quan không? Vậy mà người VN thì vẫn lạc quan nhất thế giới đấy!

Còn về bài viết, các bạn đọc những đoạn trích đáng lưu ý bên dưới nhé. Bài gốc ở trên Tuần VN, hôm nay.
----------------
Ngày 12/2, mạng Tân Hoa đưa tin từ Bắc Kinh: 1 cán bộ phụ trách hữu quan của Ban Kỷ luật Trung ương Đảng Cộng sản Trung Quốc đã xác nhận việc ông Lưu Chí Quân, Bí thư Tổ đảng bộ Đường sắt Trung Quốc và là Bộ trưởng Bộ này bị tình nghi vi phạm nghiêm trọng kỷ luật, hiện đang tiếp nhận sự điều tra của tổ chức đảng.

Hệ thống đường sắt Trung Quốc đúng là đã có tác dụng lớn đối với nền kinh tế quốc dân và đời sống nhân dân Trung Quốc. Nhưng trong một thời gian dài, ngành đường sắt đã tồn tại những vấn đề nghiêm trọng, chỉ lo kiếm lời, chất lượng phục vụ cực kém. Tình trạng ấy liên quan tới chuyện hệ thống quan chức do Lưu Chí Quân đứng đầu không chịu cố gắng làm việc và nạn tham nhũng nặng nề.

Nhiều năm trước đây trong dân chúng đã có lắm tin đồn về sự tham nhũng của Lưu Chí Quân. Nhưng cho tới nay việc này mới được phanh phui. Đúng là không thể lật ngược được quy luật và số phận "Chưa điều tra thì là quan tốt, đã điều tra thì đều là quan tham".

Không thể phủ nhận, trong thời gian Lưu Chí Quân làm Bộ trưởng, ngành đường sắt Trung Quốc đã phát triển mạnh mẽ, nhất là đường sắt cao tốc, thậm chí có khả năng cạnh tranh quốc tế, khiến mọi người lác mắt. Đã nhiều lần ông Lưu ngực đeo bông hoa đỏ lớn, tươi tỉnh xuất hiện trong các hoạt động công chúng, đi đâu cũng tiền hô hậu ủng, vỗ tay như sấm. Nhưng trong thời kỳ Lưu Chí Quân lãnh đạo, ngành đường sắt Trung Quốc từng xảy ra mấy vụ tai nạn giao thông và tham nhũng lớn, có ảnh hưởng sâu xa.

Ngày 28/4/2008, trên tuyến đường sắt Tế Nam-Thanh Đảo (tỉnh Sơn Đông) xảy ra vụ đâm tàu làm chết 72 người, bị thương 416 người, tắc giao thông hơn 21 giờ, khiến cả thế giới hãi hùng. Thế mà mãi tròn một năm sau Bộ trưởng Lưu Chí Quân mới bị kỷ luật cảnh cáo ghi lý lịch.

Anh ruột Lưu Chí Quân là Lưu Chí Tường, nguyên Phó Cục trưởng Cục Đường sắt Vũ Hán, vì thuê hung thủ giết người nên bị kết tội cố ý làm hại người khác, và phạm tội tham nhũng. Ông này từng bị Tòa án phán quyết tử hình hoãn thi hành 2 năm và tước đoạt quyền lợi chính trị suốt đời, bị tịch thu tài sản 1 triệu NDT (Nhân dân tệ, 1 NDT tương đương 0,1516 USD) và truy nộp hơn 40 triệu NDT thu nhập bất hợp pháp.

Nhưng những việc đó chẳng những không làm suy suyển chiếc ghế của Lưu Chí Quân mà khi Chính phủ khóa trước hết nhiệm kỳ, ông ta lại lần nữa được cử làm Bộ trưởng Bộ Đường sắt. Cây to rễ sâu, cành lá sum sê, Lưu Chí Quân tha hồ hô phong hoán vũ trên sân khấu đường sắt Trung Quốc.

[...]

Hiện chưa có công bố chính thức về việc Lưu Chí Quân phạm kỷ luật như thế nào. Nhưng theo một số báo đài thì việc ông ta "ngã ngựa" có liên quan tới vụ Đinh Thư Miêu, tức vụ việc đầu tư xây dựng đường sắt. Một tin nói "Lưu Chí Quân có 18 bồ nhí", từng nhận hối lộ vài tỷ NDT, dính líu tới việc đấu thầu làm đường sắt cao tốc và nhiều công ty niêm yết chứng khoán tại Hồng Kông, Thượng Hải.

[...]

Các dự án xây dựng đường sắt cao tốc quy mô cực lớn là nguyên nhân chính khiến cho ngành đường sắt nợ như chúa chổm. Thống kê cho thấy, riêng lãi vay ngân hàng mà Bộ Đường sắt Trung Quốc phải trả trong năm 2009 là hơn 40 tỷ NDT. Chi phí trả lãi vay hàng năm sắp sửa lên đến con số 100 tỷ NDT.

Lưu Chí Quân kiếm được những khoản lợi kếch sù qua các vụ đấu thầu làm đường sắt cao tốc. Đồng thời trong Bộ Đường sắt tồn tại các hiện tượng chính quyền và công ty nhập nhèm với nhau, chỉ bổ nhiệm chức vụ cho người thân.
------------
Các bạn đọc đi rồi thử trả lời giúp tôi câu này: Tình hình tại VN theo các bạn cũng giống như vậy, hay là khá hơn? Nếu xét số vụ bị phanh phui và kỷ luật nặng như thế này thì chắc chắn là ở VN ít hơn nhiều rồi đó!

Phải chăng đó là điều khiến cho ta có thể lạc quan?

Người TQ xấu xí (5): "Quan trường"

Có một người bạn gửi mail hỏi tôi, định viết loạt bài Người TQ (người VN?) xấu xí này đến bao giờ thì dừng lại?

Bao giờ ư? Tôi cũng không rõ là bao giờ, vì thực ra chẳng có ý định gì. Thấy cái gì hay hay thì trích lên thôi mà. Chỉ là để chia sẻ với các bạn chưa đọc cuốn sách này. Hoặc đã đọc rồi, nhưng vẫn muốn đọc lại.

Và cũng cám ơn các bạn đã gửi comments - Secret Garden, Trang La, và cuadong. Tôi đang trong giai đoạn ... làm biếng và mệt mỏi quá, nên không có comments để trả lời các bạn được, rất xin lỗi các bạn. Nhưng vẫn hiểu nhận và đọc comments luôn là một phần thưởng của người viết blog, vì biết là có người cùng chia sẻ những suy nghĩ được viết ra của mình. Và đó là lý do của mấy dòng cám ơn này.

Bây giờ thì xin mời các bạn đọc tiếp nhé, bài viết về quan trường của TQ. Chẳng biết các bạn nghĩ sao, chứ tôi đọc mà thấy rùng mình kinh sợ cho cái quan trường của TQ thời phong kiến (chẳng biết thời nay thì thế nào nhỉ, chắc là ... cũng rứa mà thôi!) Và đặc biệt còn kinh sợ hơn vì cái chế độ quan trường ấy hiện nay vẫn tồn tại nghiễm nhiên, rõ mồn một, và hình như đang có đà ngày càng phát triển tại VN.

Tôi hy vọng là tôi nói sai. Vì nếu quả như tôi nghĩ, thì thử hỏi, VN sẽ phát triển như thế nào nhỉ?
----
Chúng ta phát hiện được trong lịch sử Trung Quốc một hiện tượng kỳ quái mà các nước khác không có, đó là chế độ khoa cử, hay gọi tắt là "Quan trường".

Nhật Bản hấp thụ văn hóa Trung Quốc một cách toàn diện. Không cái gì Trung Quốc có mà họ không từng tiếp nhận, từ cái nhỏ như manh chiếu (Tatami), đôi guốc (Geta), đến cái lớn như chế độ, tổ chức chính trị, v.v.., nhưng chỉ có một điểm mà họ không tiếp nhận, mà điểm này đã giúp họ trở thành một nước hùng cường rất nhanh chóng trong thời Minh Trị Duy Tân, đó là chế độ khoa cử.

Chế độ khoa cử Trung Quốc cũng có những tác dụng tốt, nhưng lại đẻ ra "vấn đề quan trường". Quan trường là một cái mạng nhện kỳ quái, nhìn thì không thấy, sờ không đụng, nhưng lúc bị rơi vào rồi mới biết. Ta không thể dùng chữ Bureaucrats tiếng Anh để dịch chữ "quan liêu" trong tiếng Trung Quốc được, bởi chữ này không lột tả hết được cái đặc trưng của nó. Quan liêu chẳng trung thành với quốc gia, lãnh tụ gì cả, chỉ tận tâm tận lực với kẻ cất nhắc nó lên làm quan. Các triều đại Trung Quốc có thể thay đổi, song quan trường vẫn thế.

Người Mãn Thanh sở dĩ thống trị được người Tây Tạng, người Mông Cổ, người Hán vì biết nhắm vào nhược điểm của các dân tộc này.

Đối với người Tây Tạng họ dùng đạo Lạt-ma, mời những tăng lữ lạt-ma đến Bắc Kinh và đối xử với họ cực kỳ cung kính.

Đối với người Mông Cổ thì họ dùng thủ đoạn hôn nhân, gả những công chúa cho những hoàng tử Mông Cổ, con cái lai sinh ra thành ra con cháu của mình, đem chúng nuôi dưỡng ở cung đình nhà Thanh. Các vương tử đó một khi lớn lên không thể nào phản lại chú bác cô dì của chúng.

Trong khi đó công chúa Mãn Châu không bao giờ lấy người Hán. Người Mãn Châu trị người Hán bằng phương pháp khoa cử. Họ biết người Trung Quốc có cái khuyết điểm là thích làm quan. Nếu tôi cho anh cái hy vọng được làm quan thì anh có thể ngoan ngoãn đem giao ngay hết cả ý thức dân tộc lẫn phẩm giá con người.

Sở dĩ "Quan trường" có cái bộ mặt của các xã hội thần bí vì nó mang những tiêu chuẩn cư xử và những quan niệm về giá trị rất đặc thù.

Nó không trung thành với vua, vua thay thì nó vẫn làm quan. Nó cũng không sợ mất nước, nước mất, chỉ cần nó vẫn được làm quan thì nó vẫn làm. Cái xã hội ăn chơi, phù hoa là nơi các quan ra oai, tự nhiên hình thành một hệ thống tương hỗ bao che giữa các quan với nhau - một quan hệ vô cùng phức tạp.

Quyển sách "Quan trường hiện hình ký" là một quyển sách phân tích cái cấu trúc của chế độ quan trường Trung Quốc dưới cặp mắt nghiên cứu những vấn đề xã hội. Bởi vì từ khi quan trường được thiết lập, những quan hệ giữa người với người tại Trung Quốc càng trở nên tinh xảo. Các vị ở Mỹ lâu năm có thấy rằng cái quan hệ giữa con người ở Mỹ so với Trung Quốc thì quá đơn thuần không?

Ở Trung Quốc có một câu nói: "Làm việc thì dễ, làm người thì khó!". Làm người là thế nào nhỉ? Tức là làm sao cho cái quan hệ giữa con người với nhau được tốt đẹp.

Có một vở Kinh kịch (kịch Bắc Kinh) nhan đề "Thẩm đầu thích thang" (khám đầu tìm kẻ giết ông Thang) trong đó có một quan tòa, một vị bồi thẩm và một góa phụ nhan sắc xinh đẹp mà chồng vừa bị mưu sát. Trong phiên tòa người đàn bà góa ôm một đầu người đứng khóc.

Nhiệm vụ của tòa là phải xác minh xem đấy là đầu của ai. Nếu đúng là đầu của chồng bà ta thì vụ án xem như có thể kết thúc. Nhưng nếu là đầu của một người khác thì vụ án này còn liên quan đến rất nhiều người, và có thể sẽ còn nhiều người khác sẽ chết. Ông bồi thẩm có ý thích người đàn bà góa trẻ đẹp này, và bà này cũng ra ám hiệu cho ông ta biết là bà ta sẽ ưng thuận tái giá với ông ấy, nên ông này một mực rằng đấy là đầu của chồng bà ta. Nhưng sau khi xem chừng vụ án có vẻ xong xuôi, bà góa bèn tỏ ý không muốn lấy ông bồi thẩm nữa. Ông này cũng lập tức quay phắt ra nhất quyết bảo cái đầu ấy lại không phải là của chồng bà ta nữa. Vở kịch này tiêu biểu cho cái phản phúc trong quan hệ quan trường của người Trung Quốc chúng ta. Đầu thật, đầu giả cho đến phút cuối cùng cũng không ai có thể biết như thế nào.

Tôi nghĩ rằng trong chúng ta nhiều người đã về làm việc ở Trung Quốc hoặc sẽ về làm việc trong tương lai, tôi tin chắc khó khăn các vị gặp phải thường không dính dáng đến bản thân công việc, mà dính đến những người cùng làm việc với các vị.

Nói ví dụ anh làm việc ở một lò nguyên tử. Anh có biết gì về nguyên tử hay không, đó là một vấn đề thuộc công việc. Nhưng sẽ rầy rà to nếu một hôm anh cần một đinh ốc cho lò phản ứng mà người quản lý ốc vít lại nghỉ việc. Anh ta bị ốm, đương nhiên xin nghỉ, anh không thể cấm người ta ốm được. Nhưng sự thật anh ta lại không hề cảm cúm gì cả, chỉ nghỉ để đi đánh mạc chược? Tại sao?

Bởi vì quan hệ giữa anh và người ấy không được tốt đẹp. Cái lò nguyên tử của anh có hoạt động được hay không, thậm chí có bị nổ tung đi nữa, cái việc ấy người đó cũng cóc cần. Nếu anh bảo nước nhà bị thiệt hại thì cũng kệ, tôi cứ việc quan tôi làm.

Đó là cái đầu óc quan trường tích lũy từ mấy nghìn năm, một chứng bệnh vẫn còn duy trì đến cuộc Bắc Phạt của quân Cách mạng Quốc dân năm 1928.

Về mặt quân sự, trong khi quân đội đánh dẹp các sứ quân ở miền Bắc, thì về mặt chính trị cái chất độc của quan trường lại tràn xuống miền Nam. Trước kia giữa những đồng chí cách mạng tình cảm rất trong sáng, nhưng khi đã bị cuốn hút vào giới quan trường bỗng trở thành phức tạp ghê gớm, phức tạp đến độ một người lành mạnh không thể nào chịu nổi.

Cái quan hệ giữa con người với nhau trở thành một loại keo dính đến độ hễ dán vào rồi là không thể nào gỡ ra được nữa. Có ai trong các vị thấy điều đó khi về nước không?

Lấy một ví dụ khi anh về nước, bạn bè mời anh đi ăn cơm, anh dám cả gan từ chối thì tình bạn sẽ từ đó bị sổ toẹt ngay. Đó là đặc tính của quan trường, nó làm cho quan hệ con người trở nên khúc mắc ghê gớm. Tại sao lại như thế ? Tại sao anh ta phải xử sự như vậy? Bởi vì làm như thế thì cái địa vị của anh ta mới càng thêm vững chắc.

Tôi có một người bạn về Đài Loan được một người chưa hề quen mời ăn cơm. Sau khi ăn xong, người này mới nhờ anh đem dùm về Mỹ một món đồ. Người này làm ra vẻ nhờ vả rất tự nhiên, như thể bạn bè vẫn thường giúp đỡ nhau chứ không phải đánh đổi một bữa cơm để lấy chuyện đưa đồ.

Cái hiện tượng quan trường là như vậy, giống kiểu anh làm lò nguyên tử, cái lò phản ứng hạt nhân này rất nguy hiểm không phải ai cũng mó vào được. Nhưng người nọ lại cho rằng đã là bạn bè với nhau cho anh ta sờ đến một cái thì đã sao.

Thường thường một người trước khi làm quan và sau khi được làm quan là hai loại người khác nhau. Thật ra nói như vậy không lô-gíc. Chỉ có thể nói rằng hễ cái "quan tính" của một người càng hưng thịnh thì cái nhân tính của người đó càng biến mất đi. Không còn nhân tính nữa, chỉ còn cái quan tính lúc làm quan. Cho đến một ngày tất phải về hưu, lúc đó cái nhân tính may ra mới hồi phục.

Người TQ xấu xí (4): "Xấu che tốt khoe"

"Xấu che tốt khoe" là tựa do tôi đặt cho phần trích dẫn này, còn bản gốc của nó do Bá Dương viết và Nguyễn Hồi Thủ dịch thì có tựa là "Kỳ thị chủng tộc".

Thì đúng là bài viết của Bá Dương nói về kỳ thị chủng tộc thật. Nhưng cái làm cho tôi ấn tượng nhất về bài viết lại là đoạn viết về thói quen "xấu che, tốt khoe" của người TQ (mà theo tôi thì VN mình cũng y hệt thế).

Bá Dương so sánh thói quen "xấu che, tốt khoe" đó của người TQ với việc một người bị bệnh trĩ khi thấy hậu môn bị chảy máu thì bèn lấy tay che lại mà giả vờ rằng chẳng có gì xảy ra cả; nếu ai có nói đến việc ấy thì chẳng qua đó là đổ điêu, vu khống, bôi nhọ, và hẳn là phải có ý đồ gì đó xấu xa. Và để người ta không nói động đến mình nữa thì cứ bài chụp mũ có ý đồ xấu mà đánh, thì ắt người ta phải đầu hàng và cao bay xa chạy. Lúc ấy, búi trĩ của mình bỗng nhanh chóng biến mất - mặc dù kỳ thực là nó vẫn còn nguyên đấy, nhưng bỗng trở thành vô hình (cũng như chiếc áo của đức vua cởi truồng ấy thôi!).

Một thói xấu khác đáng lưu ý của người TQ là tinh thần cục bộ, địa phương, lấy cá nhân mình, gia đình mình, địa phương mình làm chuẩn mực để quy chiếu mọi việc và là tiêu chuẩn để phán đoán mọi giá trị của cuộc sống, đồng thời là nguyên tắc ứng xử trong đời.

Và tính cách này sao cũng rất giống người Việt Nam. Có lẽ ở VN không ai lại không biết câu "một người làm quan, cả họ được nhờ". Thói ấy, cứ tưởng là chỉ có ở thời phong kiến ở VN, nhưng hóa ra đến nay nó vẫn cứ tồn tại, có những nơi rất rõ. Tôi đã chứng kiến khá nhiều nơi mà cứ mỗi lần thay đổi lãnh đạo tại một cơ quan thì lại thấy kéo theo một lô nhân sự mới, là con, là cháu, là người làng, người nước, là đồng hương, đồng khói của vị sếp mới ấy. Bất chấp năng lực, tất nhiên.

Bài viết của Bá Dương lời lẽ có lẽ hơi thô tục, gây shock. Và sử dụng rất nhiều ngoa ngữ, ca ngợi nước Mỹ lên tới mây xanh và đánh hạ TQ xuống đến đáy bùn đen. Hẳn là khi ra đời hẳn phải có nhiều người căm hận, chửi rủa.

Nhưng tôi nghĩ, nếu Bá Dương đã không viết như thế thì có lẽ ngày nay TQ đã chẳng tỉnh ngộ như thế này, để nhận ra những cái chưa tốt của mình, để mà còn điều chỉnh. Cho nên cái liệu pháp shock của Bá Dương có lẽ cũng cần thiết, và đã có tác dụng tốt chăng?

Các bạn đọc tiếp ở dưới nhé.
-----------
Có bao giờ anh nghe nói người Mỹ của tiểu bang Virginia tẩy chay người của tiểu bang Arizona chưa? Hoặc người Nhật ở đảo Honshu (Bổn châu) tẩy chay người ở đảo Shikoku (Tứ Quốc) không? Thế mà cái kỳ thị chủng tộc của người Trung Quốc so với cái kỳ thị của người Mỹ còn kinh khủng hơn nhiều.

Nếu ta đem kết hợp lại với nhau những ý niệm rất hẹp hòi kiểu "Con cháu của Hoàng Đế và Thần Nông", "Đại Hán oai trời", "Không phải là tộc loại của chúng ta", "Lòng dạ khác chúng ta" thì chỗ còn lại cho người các dân tộc khác sống sẽ chẳng còn gì?

Có một số người Trung Quốc ở Mỹ - địa vị xã hội cũng chẳng hơn gì những người Mỹ da đen nhưng lại xem những người này không đáng một đồng xu - hễ cứ nhắc người Mỹ da đen thì lại lắc đầu lia lịa như bị động kinh. Cái hành vi khinh thị ấy có thể làm cho người ta tức mà chết được. Không ai có thể tưởng tượng nếu 11% của dân Trung Quốc là da đen hoặc da đỏ thì mấy ông da vàng kia sẽ sốt lên đến bao nhiêu độ?

Người không cùng một tỉnh đã không thể chấp nhận, bao dung lẫn nhau rồi! Đối với người không cùng một chủng tộc không biết sự thể sẽ như thế nào?

Kỳ thị chủng tộc là một thứ quan niệm ghẻ lở, nó dai dẳng và lây lan. Nhưng cái đáng làm ta ngạc nhiên, kinh dị là phương pháp nước Mỹ dùng xử lý cái loại ghẻ lở đó. Phương pháp của họ có thể không giống Trung Quốc, vì phương pháp Trung Quốc là: "Dấu bệnh vì sợ phải chữa" (Húy tật kỵ y) và "Cái xấu trong nhà không thể để lộ ra ngoài" (Gia xú bất khả ngoại dương). Sự thực đó là nguyên tắc chứ không phải phương pháp.

Phương pháp "chân chính" là một đằng bị chảy máu ở hậu môn lại lấy tay che đít nói: "Không, tôi có bị bệnh trĩ hành hạ đâu? Ai bảo tôi có bệnh trĩ tức là có ý đồ hoặc có lòng dạ gì đó!" Có cái "ý đồ" gì đó là một vũ khí truyền thống toàn năng. Chỉ cần tung nó ra, niệm vài câu thần chú là đối phương phải vắt giò lên cổ mà chạy; đồng thời cái búi trĩ kia bỗng nhiên lành lại.

Ồ! Xin lỗi! Tôi nhỡ mồm! Không phải cái búi trĩ kia bỗng nhiên lành mà tự nó đang ở tình trạng có bệnh bỗng nhiên biến thành tình trạng không có bệnh gì cả. Con giòi của hũ tương, cái con người dị dạng, chỉ biết che dấu bệnh của mình chứ không muốn chữa nó.

Nước Mỹ là một xã hội lành mạnh, cường tráng đến độ nó có thể tự điều chỉnh mình. Thay vì lấy tay che đít thì cái phản ứng của nó lại là nói toáng lên cho mọi người biết: "Tôi có bệnh trĩ đây! Mỗi ngày tôi bị chảy mất 8.000 ga-lông máu [gallon = khoảng hơn 4 lít]. Tôi muốn biết giá của một chiếc quan tài là bao nhiêu?" Tất cả mọi người đều biết thì mọi người đều ý thức rằng mình có liên quan. Sau đó tiêm thuốc, uống thuốc, mổ xẻ, biến ghế gỗ thành ghế xô-pha, biến cái lưng còng thành lưng thẳng để có thể đứng thẳng lên được.

Tất cả các phương tiện truyền thông hay văn học đều phải nói lên cái kỳ thị chủng tộc này, làm cho mọi người đều biết, làm cho mọi người đều sợ vì thấy mình có liên quan. Một xã hội lành mạnh phải dựa trên một tâm lý lành mạnh của người dân - người dân có trí tuệ biết tôn trọng sự thực, có dũng cảm thừa nhận những sai lầm, có năng lực tự sửa đổi.

Kỳ thị chủng tộc là một sai lầm. Đó là một sự thực không thể chối cãi. Người Mỹ có được cái trí tuệ và dũng cảm tìm cách sửa đổi và giải quyết một cách thỏa đáng những lỗi lầm. Họ có khả năng lựa chọn những quyết định đúng đắn khiến cho sự kỳ thị chủng tộc dần dần bớt đi, và có thể một ngày nào đó không còn nữa.
-----
Nói tiếp về phần chót của bài viết: Bá Dương đã mất từ lâu nên không chứng kiến được nước Mỹ đã chứng minh khả năng tự cải thiện thói "kỳ thị chủng tộc" của mình một cách xuất sắc, thông qua việc đưa một người da đen lên vị trí lãnh đạo cao nhất của đất nước: Tổng thống Obama. Ước mơ của mục sư Martin Luther King, tác giả bài diễn thuyết lừng lẫy "I have a dream" đã thành hiện thực, quá rõ ràng.

Có lẽ sau khi có cuốn "Người TQ xấu xí" thì người TQ cũng đang dần tự cải thiện. Còn Việt Nam?

Những gì tôi được đọc và nghe phổ biến về VN đa phần chỉ là những gì đẹp đẽ, như cuốn sách "Người Việt cao quý" của Vũ Hạnh, hay những câu thơ ... ngạo nghễ mà tôi đã được học hồi phổ thông:

"Hỡi sông Hồng đất nước 4000 năm
Tổ quốc bao giờ đẹp thế này chăng?
...
Thuở đất nước của Hùng Vương có Đảng
Mỗi người dân đều được thấy Bác Hồ"
...

"Có gì đẹp trên đời hơn thế
Người yêu người sống để yêu nhau!"

...
"Chào sáu mốt (1961) đỉnh cao muôn trượng
Ta đứng đây mắt nhìn tám hướng
Trông lại nghìn xưa trông tới mai sau
Trông Bắc trông Nam trông cả địa cầu!"

Ta cao quý thế, đẹp đẽ thế, ngạo nghễ thế (theo thơ Tố Hữu thì ta đã ngạo nghễ từ năm 1961 kia mà, lúc ấy ta đã đỉnh cao muôn trượng, mắt nhìn tám hướng, trông cả địa cầu rồi cơ đấy), vậy thì còn cần gì phải cải tiến nữa! Dường như các vị lãnh đạo cộng sản VN luôn luôn có tâm trạng "những ngày tôi sống đây là những ngày đẹp hơn tất cả/Dù mai sau đời muôn vạn lần hơn!" nên không cảm thấy phải cải cách gì (nhưng, chẳng lẽ không có ai thấy 2 câu thơ ấy là rất mâu thuẫn hay sao?)

Người TQ xấu xí (3): "Giữ mình là thượng sách!"

Lại một thói xấu khác của người VN, ấy quên, người TQ chứ! Nhưng ... sao Bá Dương viết về TQ mà giống viết về VN đến thế nhỉ?

Người TQ thì tôi không biết, nhưng "giữ mình là thượng sách" quả đúng là một đặc tính của người Việt Nam mình. Hoặc ít ra, những người Việt Nam mà tôi biết.

Vì tôi đã từng nhiều lần nghe thấy những lời khuyên đại khái là "Kệ, việc của người ta, quan tâm làm gì, chừng nào đụng đến mình hẵng hay!" khi tôi bày tỏ những bất bình về những việc làm sai trái của những người mà tôi tình cờ có thông tin.

Còn đây là quan điểm "giữ mình là thượng sách" của người TQ do Bá Dương mô tả, để cho chúng ta so sánh với đặc tính của người Việt. Các bạn đọc bên dưới nhé.
-----------
Khổng Tử có một đoạn văn nói cách tránh tai họa rất cao siêu như thế này: "Nước bị nguy thì không nên vào, nước bị loạn thì không nên ở. Lúc thiên hạ có đạo lý thì ta xuất đầu lộ diện, lúc không có thì ta ở ẩn. Nước có đạo lý mà nghèo hèn là nhục. Nước vô đạo mà phú quý cũng là nhục" (Nguy bang bất nhập, loạn bang bất cư, thiên hạ hữu đạo, tắc kiến. Vô đạo, tắc ẩn. Bang hữu đạo, bần thả tiện, sỉ dã. Bang vô đạo, hàn thả quý yên, sỉ dã).

Những điều dạy bảo này của thánh nhân thật là thông minh, rành mạch: Con người sống phải theo chiều gió, như hòn bi trơn. Chờ cho người khác bình thiên hạ xong rồi thì ta nhảy ra kiếm một chức quan. Lúc dầu sôi lửa bỏng thì ta ở nhà đánh giày cho thật trơn, và gửi vợ con đến những nơi an toàn nhất.

Đại khái để làm một nhà Nho chính thống - có thể làm hội trưởng Hội Khổng Mạnh được - là kiểu như vậy. Nghĩa là tìm cái thế lợi nhất để thích ứng, để cho bản thân được an toàn, "tấm thân nghìn vàng không ngồi trong căn nhà sắp đổ" (Thiên kim chi tử, tọa bất thùy đường). Những phần tử trí thức cho rằng không bao giờ nên đến gần một nơi mà một viên ngói có thể rơi vào đầu.

Đối với những thối nát chính trị, những đau khổ của dân lành, mình chẳng dính vào làm gì cho mệt thân, có nhìn thấy cũng cứ tai ngơ mắt lấp cho xong. Vì nhìn thấy thường khó tránh khỏi tức giận, tức giận thường khó tránh khỏi nói toáng lên, nói toáng lên thường khó tránh khỏi bị tai vạ.

Than ôi! Trong toàn bộ giáo huấn của nhà Nho hầu như không có gì khuyến khích con người suy nghĩ hay ho, rất ít nói đến quyền lợi, nghĩa vụ, rất ít khích lệ cạnh tranh, mà chỉ muốn học trò mình, rồi lại học trò của học trò mình an phận với hiện trạng mà ung dung tự đắc. Cái gì cũng có thể làm, miễn là nó không đem đến cho mình cái gì nguy hiểm cả.

Tại sao Khổng Tử ít khen ai ngoài Nhan Hồi - cái anh chàng học trò nghèo rớt mùng tơi đó ? Ông hết sức tán dương sự chịu đựng nghèo khổ của anh học trò này mà không hề tìm hiểu trách nhiệm của cái xã hội đã làm cho "ông thánh bậc nhì" này thành nghèo khổ đến như thế.

Lại không hề nghĩ làm thế nào để cải tổ cái quần thể xã hội đó, mà chỉ dương đôi mắt mù quáng dạy đời rằng: "Nghèo cũng hạnh phúc được!".

Nếu mỗi người Trung Quốc đều hạnh phúc kiểu đó, quốc gia dân tộc chắc chắn phải quay về thời kỳ đồ đá mà thôi !