Thứ Sáu, 7 tháng 1, 2022

CÓ NGƯỜI LỚN NÀO MUỐN ĐƯỢC "THƯƠNG CHO ROI CHO VỌT"?

CÓ NGƯỜI LỚN NÀO MUỐN ĐƯỢC "THƯƠNG CHO ROI CHO VỌT"?


Việc cháu V.A. bị mẹ kế tương lai hành hạ đến tử vong, cái sai đã quá rõ ràng nên không còn gì để nói nữa.


Tôi chỉ lưu ý đến lý do được nại ra cho việc đánh đập hành hạ bé, đó là: bé học chậm nên cần phải "dạy dỗ" (bằng đòn roi, that is).


Bà mẹ kế tương lai của bé V.A. có thể bị cho là hành hạ bé V.A. do thù ghét - điều này tôi không có thông tin nên không dám lạm bàn. Nhưng điều đáng nói là ở VN tình trạng trẻ em bị chính người thân ruột thịt trong gia đình như cha mẹ, anh chị ruột phạt đòn roi, quỳ gối, dang nắng, bắt nhịn ăn chỉ vì học dốt (bị điểm kém) là điều không hề hiếm hoi, mà ngược lại có thể xem là phổ biến ở một số nơi, với một số người...


Với tư cách một nhà giáo, tôi thấy quả tình không có điều gì phản sư phạm hơn việc trừng phạt, đánh đập một đứa bé học chậm. Nếu có ai cần bị phạt ở đây, thì trước hết đó chính là những người có trách nhiệm giáo dục trẻ em, mà trước hết là gia đình và nhà trường, và sau nữa là toàn bộ hệ thống giáo dục và nền tảng văn hóa cùng các giá trị của xã hội nơi đứa bé sinh sống.


Một xã hội được xem là văn minh, tiến bộ và xứng đáng với giá trị và nhân phẩm con người chỉ khi nào những thành viên nhỏ bé và yếu đuối nhất của nó được tôn trọng và ưu tiên nâng đỡ. Vì nếu không làm được như vậy thì chúng ta cũng chẳng khác gì những loài thú hoang, ỷ lớn hiếp bé, mạnh được yếu thua.


Tôi nhớ lúc sinh thời mẹ tôi hay dùng câu nói "chửi vợ đánh con mắng đứa đầy tớ" để bày tỏ sự khinh bỉ đối với những người đàn ông hống hách với vợ con, về đến nhà chỉ biết quát mắng đánh đập những kẻ yếu hơn mình. Thảm hại lắm. 


Tôi cũng nhớ khi còn nhỏ, tôi rất ghét - dù không nói ra với ai - những người chuyên mang bó roi mây đi rao bán cho người lớn mua về "sửa dạy" con em trong nhà. Trong lòng tôi lúc ấy xem đó là những người độc ác - dù khi lớn hơn tôi biết rằng cả người bán rồi lẫn người mua và sử dụng roi không hề nghĩ rằng mình độc ác, mà ngược lại tin rằng họ đang thực hiện trách nhiệm của mình.


Điều đó chỉ thể hiện một sự vô cùng thiếu hiểu biết về những đặc điểm tâm sinh lý của trẻ em, cùng sự thiếu tôn trọng trẻ em mà thôi. Thời xa xưa người ta nghĩ như vậy thì có lẽ còn hiểu được, nhưng bây giờ khoa học kỹ thuật đã tiến quá xa, thông tin và tri thức cũng được chia sẻ rộng rãi khắp nơi, thì chẳng còn lý do gì mà ta cứ bám mãi vào các truyền thống và thói quen lạc hậu - thậm chí có thể nói là man rợ - đã tồn tại quá lâu như thế.


Cuối cùng, việc tối thiểu mà chúng ta có thể làm được là hãy bỏ tư duy cho rằng người lớn có thể dạy dỗ trẻ em bằng cách đánh đập, chửi bới, nhục mạ kia đi. Nên nhớ rằng ở các nước văn minh, luật pháp hoàn toàn có quyền can thiệp và tước quyền làm cha mẹ đối với những người xâm phạm thân thể và xúc phạm nhân phẩm của trẻ em. Không có chuyện "con tôi, tôi dạy, can gì đến ai" đâu nhé! Hàng xóm biết trẻ bị hành hạ mà không báo thì cũng chịu trách nhiệm liên đới đó!


Hãy thương yêu trẻ em bằng sự âu yếm, và bằng cách tôn trọng các em. Nếu chúng học chậm, rất có thể là phương pháp giảng dạy hoặc môi trường giáo dục có những điểm gì đó chưa phù hợp với trẻ em. Hãy giúp các em vượt qua những khó khăn, những rào cản nếu có. Hãy bỏ thời gian tìm hiểu thiên hướng của các em và giúp chúng phát triển tốt nhất bằng cách trở thành chính các em, chứ không phải trở thành một phiên bản méo mó lệch lạc của ai đó mà cha mẹ chúng đã chọn.


Và hãy vứt ngay những roi vọt ra khỏi nhà của mỗi người. Chúng ta, mà đặc biệt là trẻ em, không cần đến loại "công cụ giáo dục" kinh khủng và man rợ ấy!


Bởi vì, như chúng ta đều biết, it doesn't work that way!!!

Thứ Sáu, 17 tháng 12, 2021

"Thôi đừng đến bên mộ anh mà khóc"

Facebook của tôi hiện lên một bài thơ rất tuyệt của Mary Frye mà tôi mới đọc lần đầu. Hóa ra đây là một bài thơ rất nổi tiếng. Tôi sẽ viết một post riêng về tác giả và tác phẩm này sau. Bản gốc tiếng Anh có thể đọc trong hình bên dưới. [insert picture] Còn đây là bản dịch của tôi, còn "nóng hổi". Xin mời các bạn thưởng thức và góp ý. Thôi đừng đến bên mộ anh mà khóc Đừng tìm anh nơi ấy, có anh đâu? Linh hồn anh ngàn cánh gió phiêu du Tuyết long lanh là mắt anh lấp lánh Hãy tìm anh trong hạt vàng lúa chín Trong dịu dàng giọt lất phất mưa thu* Buổi đầu ngày em thức giấc ra sân Tiếng chim ca đón em - lời anh đó Anh là tiếng xạc xào trong làn gió Là trăng sao xa tít dõi theo em Về đi em, thôi đừng mãi kiếm tìm Mộ anh trống, bởi vì anh không chết. *Câu này có sửa lại theo góp ý của bạn đọc cho sát nghĩa với tiếng Anh hơn.

Thứ Tư, 29 tháng 9, 2021

Dân quyền trong khuôn khổ

"DÂN QUYỀN TRONG KHUÔN KHỔ" ------- Sáng nay tình cờ đọc 1 đoạn trao đổi giữa hai bạn trên fb liên quan đến việc chính quyền địa phương đã phá cửa xông vào nhà lôi xềnh xệch một phụ nữ trẻ đi xét nghiệm, có lực lượng bảo vệ dùng bạo lực khóa tay kè 2 bên như tội phạm. Bạn thứ nhất cho rằng rằng chính quyền địa phương đã sai luật khi tự ý xông vào nhà người khác mà không có lệnh, và dùng bạo lực cưỡng chế trong khi người phụ nữ kia không phải là tội phạm nguy hiểm. Nếu có thể làm gì đó, thì chỉ là phạt hành chính đối với người phụ nữ ấy mà thôi. Người bạn trẻ thứ hai thì bênh vực hành vi đó của chính quyền địa phương với câu nói rất hoa mỹ rằng: "Dân quyền gì cũng phải trong khuôn khổ. Không chịu nghe thì phải bắt thôi (!)" Nói qua nói lại, không ai chịu ai, người bạn thứ nhất đề nghị chấm dứt nhưng người thứ hai vẫn tiếp tục nói một cách mạnh mẽ và đầy tự tin như thể mình là người nắm chân lý trong tay. Không những thế, bạn ấy còn tự hào tuyên bố mình là tình nguyện viên chống dịch (cho nên mới có quyền phát biểu?), còn ai nói hay chỉ là những người ngồi nhà chém gió trên bàn phím mà thôi. Tôi theo dõi cuộc trao đổi trên mà cảm thấy rùng mình kinh sợ và ngao ngán. Đặc biệt tôi lưu ý chính câu nói của bạn ấy là "dân quyền gì cũng phải trong khuôn khổ". Thì đúng thế; sống trong xã hội thì không ai có quyền tự do tuyệt đối mà mọi điều đều phải nằm trong khuôn khổ. Vấn đề là bạn ấy nói khuôn khổ mà không hề hiểu cái khuôn khổ mà bạn ấy nhắc đến chính là luật pháp - là điều mà bạn thứ nhất đã nhắc đến để phản đối hành vi của chính quyền địa phương trong hành động nói trên. Vâng, luật pháp là gì nếu không phải là những quy tắc chung mà tất cả mọi người trong xã hội đều phải tuân theo để xã hội có thể có được sự bình ổn để phát triển. Một xã hội có pháp luật và có tinh thần thượng tôn pháp luật chính là dấu hiệu của sự văn minh mà nhân loại đã sáng tạo ra để thoát khỏi một xã hội man rợ, nơi kẻ mạnh nắm toàn quyết sinh sát đối với những người xung quanh - một kiểu xã hội chiếm hữu nô lệ, đã được những xã hội văn minh tiến bộ bộ xóa đi từ rất lâu rồi. Nhưng cái tư duy "tao có quyền và có sức mạnh; mày không nghe thì tao dùng bạo lực" hình như vẫn còn tồn tại nhan nhản khắp nơi tại Việt Nam trong từng cá nhân, từng gia đình, từng cơ quan đơn vị. Và tất nhiên, ta cũng thấy biểu hiện này trong chính quyền các cấp. Đợt dịch vừa qua đã bộc lộ rất rõ tư duy này, từ vụ bánh mì không phải là hàng thiết yếu, đến việc nơi này nơi khác cho người đi truy lùng bắt bớ lôi hết F0 - thậm chí lúc đầu còn lôi cả F1 - đi cách ly (gây tâm lý hoảng loạn và đẩy người dân đến chỗ đi trốn). Và gần đây nhất là vụ phá cửa xông vào nhà cưỡng chế người đi cách ly mà tôi đang đề cập ở đây. Điều đáng nói là bạn trẻ thứ hai trong cuộc nói chuyện trên đang ở độ tuổi sung sức nhất, mới ngoài 30, thuộc hạng khá trong xã hội, đã tốt nghiệp đại học và có công ăn việc làm tử tế với mức lương ổn định. Những người này thực sự đang là rường cột của quốc gia, là lực lượng chính để thực hiện mọi kế hoạch phát triển đất nước (đưa đất nước tiến vào thời đại mới, làm chủ khoa học kỹ thuật sánh vai cùng bạn bè năm châu gì đấy bla bla bla như người ta thường nói). Các bạn có cách suy nghĩ giống như bạn thứ hai ở trên tôi đã gặp rất nhiều ở ngoài đời. Các bạn ấy nhiệt tình và có tinh thần xã hội, sẵn sàng tham gia vào những việc công ích (ví dụ như tình nguyện đi chống dịch), và ưu điểm lớn nhất của các bạn ấy là rất "có ý thức tổ chức". Cấp trên nói gì là nghe răm rắp, không bao giờ hỏi lại dù mình không hiểu rõ hoặc có thể chính họ cũng thấy vô lý ở điểm này điểm khác. Đối với họ chỉ có một điều là quan trọng: tuân lệnh cấp trên tuyệt đối, và thi hành ngay tắp lự. Mặc dù ý đồ thực sự của cấp trên là gì, và cần phải thực hiện ra sao để tránh những hậu quả không lường trước thì trong đa số trường hợp các bạn ấy thường chưa rõ (vì có bao giờ hỏi lại đâu mà rõ!) Đặc điểm của những bạn này là rất ít khi đọc luật vì chỉ quen nghe theo lệnh, thậm chí lệnh miệng. Hình như ở Việt Nam luật pháp là một điều xa xỉ chỉ làm ra cho có để trang trí. Còn thực thi thì mọi người đều chờ vào các văn bản dưới luật - tức là sự diễn giải luật của cấp được trao quyền thực thi. Và hầu hết mọi vấn đề ở Việt Nam đều xuất phát từ chỗ này: cấp dưới không đủ năng lực để phán đoán hoặc diễn giải đúng các yêu cầu của luật và chỉ đạo của cấp trên nhưng vẫn thực hiện với sự hừng hực "nhiệt tình cách mạng". Nên một khi mình đã có quyền trong tay thì "luật là tao, tao là luật", "nếu không nghe thì phải bắt thôi." Đây đúng là một bi kịch của Việt Nam, và rất tiếc là nó đã kéo dài suốt nhiều thế nay, từ thời phong kiến mà cách mạng đã thành công trong việc lật đổ để xây dựng một chế độ không có người bóc lột người (xin lỗi, tôi bị hơi thuộc bài nên cứ nhắc đến là lại tuôn ra cả tràng dài...). Mà đến giờ giờ thời đại 4.0 với cả 0.4 gì đấy mà những người trẻ rường cột quốc gia vẫn cứ có tư duy như thế, hu hu... Ta phải làm gì đây? Tôi, một bà giáo già về hưu, chẳng có tham vọng gì lớn lao chỉ muốn kêu gọi mọi người hãy đọc luật, hiểu luật để nắm vững quyền của mình. Và lên tiếng bằng cách này hay cách khác để bảo vệ quyền của mình khi khi nó bị chà đạp bởi bất cứ ai, kể cả bởi chính quyền (họ không cố tình làm sai - tôi tin như thế - mà chỉ là vì họ không hiểu và chúng ta cần giúp cho họ hiểu). Bởi, cái "khuôn khổ" của dân quyền mà bạn trẻ nói trên nhắc đến không chỉ áp dụng cho người dân mà còn áp dụng cho cả chính quyền nữa. Nếu như chính quyền các cấp không ý thức hoặc cố tình phá vỡ cái khuôn khổ do pháp luật đưa ra, thì có thể nói huỵch toẹt như thế này: thực sự chúng ta chẳng hề có dân quyền gì hết. Tất cả hiến pháp, luật pháp gì đó chỉ là viết ra cho có với người ta, vậy thôi! PS: Một gv ĐH Luật vừa nhắn tin riêng cho tôi như sau: "Nhắc đến Luật, thì nên tìm hiểu xem ở ĐH Luật, giảng viên và sinh viên dám lên tiếng bị bịt miệng và trù dập như thế nào. Môi trường đó đào tạo ra khá nhiều quan chức, nên thực tế quan quyền hiện giờ là như vậy thôi." Tôi chỉ đăng lên cho rộng đường dư luận thôi nha, còn thực tế như thế nào thì xin mời các nhà báo có nghiệp vụ và có chức năng tự đi tìm hiểu ạ.

Thứ Sáu, 17 tháng 9, 2021

TRÁCH NHIỆM XÃ HỘI CỦA DOANH NGHIỆP

Bài đã đăng trên fb cá nhân hôm nay.

-----

Hôm qua thấy tin FPT mở trường để nuôi dạy hơn 1000 trẻ em mồ côi do Covid-19. Đây là tin hay nhất mà tôi đã đọc được trong mùa dịch ảm đạm vừa qua (à quên, chưa qua, vì vẫn còn lockdown đây mà).


Chợt nhớ năm 1993 (năm ấy tôi 33 tuổi), tôi được học bổng của BP (British Petroleum) để đi học 3 tháng chương trình intensive bồi dưỡng nâng cao năng lực giáo viên tiếng Anh do Hội đồng Anh và UCLES (University of Cambridge Examinations Syndicate) thực hiện (tiền thì do BP tài trợ).


Khi phỏng vấn xong rồi, người thực hiện phỏng vấn, hình như là giám đốc nhân sự của BP Việt Nam (tôi vẫn nhớ là một vị tuổi khoảng gần 60, mặt xương xương khắc khổ, râu quai nón, hình như tên là Barry thì phải) có hỏi tôi còn câu hỏi gì không. 


Câu hỏi của tôi lúc ấy, rất ngu ngơ nhưng rất thật, là: vì sao một tổ chức như BP, chuyên về khai thác, sản xuất và phân phối dầu khí, mà lại dành tiền ra để cho học bổng về giáo dục.


Không ngờ đó lại là một câu hỏi làm cho người thực hiện phỏng vấn rất thích thú. Ông nói, "Chúng tôi có một chính sách thống nhất trên toàn thế giới, đó là: khi đến đâu kinh doanh thì đều phải có trách nhiệm góp tay vào phát triển địa phương đó thông qua những hoạt động cộng đồng."


Đó là lần đầu tiên tôi nghe đến điều này và nó làm cho tôi vừa kinh ngạc vừa kính phục. Sau này tôi khi biết được khái niệm "trách nhiệm xã hội của doanh nghiệp" mà có một thời Việt Nam cũng nhắc nhiều trên báo chí, xôm tụ lắm - nhưng không thấy mấy ai làm.


Tôi nghĩ, các doanh nghiệp Việt Nam bỏ ra rất nhiều tiền để làm các hoạt động quảng bá hình ảnh và thương hiệu, mà không tìm hiểu xem các hoạt động đó có thực sự mang lại lợi ích lâu bền cho việc kinh doanh của mình hay không. Theo phán đoán của tôi thì có lẽ những hoạt động này tốn rất nhiều tiền nhưng không mang lại hiệu quả cao lắm, vì ai cũng làm được, mà làm nhiều thì hóa nhàm nên sẽ  không còn tác dụng.


Trong khi đó những việc như FPT đang làm chắc chắn sẽ có tác động rất lớn về mặt xã hội cũng như về mặt truyền thông. Đó chính là cách cách quảng cáo tốt nhất một cho một doanh nghiệp, vì những người được hưởng lợi từ các hành động mang tính xã hội như vậy chắc chắn sẽ luôn là người quảng cáo tuyệt vời cho doanh nghiệp mà không cần phải trả tiền cũng không sợ họ lật lọng nói ngược nói xuôi. Vì mình đã chiếm được con tim của họ, và họ sẽ sẵn sàng trả lại cho mình bất cứ khi nào họ có điều kiện. 


Xã hội được lợi, nhưng chính doanh nghiệp sẽ còn được nhận lại nhiều hơn nữa. Đó chính là sự liên đới của mọi người trong một xã hội phát triển mà bất cứ một quốc gia văn minh nào cũng hiểu rõ.


Khi nào thì chúng ta sẽ có được ngày càng nhiều những doanh nghiệp có trách nhiệm xã hội như hành động của FPT vừa qua?

Chủ Nhật, 11 tháng 7, 2021

giaoducvietnam: 46 TOEFL CÓ TƯƠNG ĐƯƠNG 5.5 IELTS KHÔNG?

giaoducvietnam: 46 TOEFL CÓ TƯƠNG ĐƯƠNG 5.5 IELTS KHÔNG?:  Đây là câu hỏi mà tôi được hỏi nhiều nhất trong mấy ngày qua. Lý do: 1. Tôi có bằng tiến sĩ về đo lường - đánh giá giáo dục, chuyên về khảo...

Thứ Sáu, 1 tháng 5, 2020

Họ vẫn cứ ra đi

Chép lại bài viết trên fb cuối năm 2019
------
Hôm nay là ngày chủ nhật cuối cùng của năm 2018. Thêm một ngày nữa là đã bước sang năm 2019 rồi.

Thế hệ của tôi, họ bắt đầu ra đi, lác đác từ những năm 79. Đi "bán chính thức".... Đa số họ là con cái của các gia đình tư sản thành đạt từ chế độ cũ, phải ra đi vì họ không được chấp nhận trong xã hội mới. Năm ấy tôi 19 tuổi, mới vào đại học, và lòng thì phơi phới vô cùng vì nghĩ rằng chiến tranh chết chóc đã qua đi, giờ chỉ cần học xong, có một nghề nghiệp ổn định là thế hệ của chúng tôi sẽ nhanh chóng xây dựng lại đất nước để sánh vai cùng thế giới.

Thế hệ của tôi,  họ ồ ạt ra đi trong những năm 1989. Đành đoạn dứt áo ra đi tìm đường sống. Vượt biên, thuyền nhân. Đất nước khủng hoảng sau lần đổi tiền cuối cùng vào năm 1985. Lúc ấy tôi 29 tuổi, đã là giảng viên đại học, có gia đình và 1 đứa con 2 tuổi. Hai vợ chồng đi làm trong khu vực công (vì làm gì có khu vực nào khác!), và dù là gia đình "2 thu nhập" với chỉ 1 đứa con nhỏ mà chúng tôi vẫn ... đói triền miên với đồng lương nhà nước.

Những năm 1999, đất nước đã mở cửa, bắt đầu hội nhập với thế giới. Tôi đã có bằng tiến sĩ được vài năm (vô cùng hiếm hoi vào thời ấy) từ một học bổng viện trợ của Úc dành cho VN, là phó khoa của một trường đại học công lập lớn ở  Sài Gòn, và có thêm đứa con thứ hai. Lúc ấy tôi 39 tuổi, và mặc dù biết rằng bạn bè tôi đã rục rịch bắt đầu tính toán việc "vượt biên bằng máy bay", tôi vẫn tin rằng VN đã đi vào đúng quỹ đạo của thế giới tự do và phát triển, rất cần sự đóng góp của những người may mắn có cơ hội học hành tử tế như tôi. Niềm tin ấy được chia sẻ và củng cố bởi ông xã hiền lành nhân hậu của tôi, và cứ thế, chúng tôi cắm đầu làm việc, sống thanh bạch nhưng lương thiện, sinh hoạt hết sức giản dị và tiết kiệm, đến độ một người đồng nghiệp cùng khoa của tôi đã phải  thốt lên: PAnh sống như người đi tu. (Cảm giác ấy sau này cô con dâu cũng xác nhận.)

Những năm 2009, VN đã hội nhập quốc tế sâu rộng, đã là thành viên WTO, nền "kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa" đã được thiết lập, khu vực tư nhân bắt đầu phát triển. Tôi đã 49 tuổi, đã đứng đầu một đơn vị rất nhỏ nhưng có vai trò quan trọng trong ĐHQG-HCM dù là một người không Đảng - được bổ nhiệm chỉ vì năng lực, bất chấp "lý lịch xấu". Tôi được quyền sử dụng ngân sách, là chủ tài khoản, toàn quyền tuyển dụng và bổ nhiệm nhân sự dưới quyền (trừ cấp phó), toàn quyền sử dụng tài chính và tài sản công được cấp miễn là theo đúng quy định, toàn quyền quan hệ với thế giới trong lĩnh vực chuyên môn của mình. Quyền khá lớn, và tôi cũng làm được khá nhiều, nên tôi thấy khá hài lòng, trừ một việc: Lương của tôi (và của nhân viên) theo quy định của nhà nước vẫn là một đồng lương chết đói! Và để khỏi chết đói, tôi vẫn phải đi dạy vào buổi tối và cuối tuần. Không ai hiểu tại sao lại như vậy, khi công việc của tôi được xem là "khá béo bở", không cần lương, chỉ cần bổng là đủ! Bạn bè tôi - số ít ỏi còn ở lại VN - lúc ấy đã có nhiều người phất lên, (một số vì "trúng quả", đa số là do làm cho những công ty đa quốc gia, lương cao ngất ngưởng), đã/đang bắt đầu thực hiện kế hoạch cho con cái đi tỵ nạn giáo dục, còn bản thân họ thì mua nhà ở nước ngoài, mua thẻ xanh ở Canada, Mỹ, Úc.... Tóm lại, bao nhiêu năm rồi họ vẫn (cứ) ra đi.

Còn 2 ngày nữa là bắt đầu 2019, tôi bước sang tuổi 59. Rất muộn màng nhưng trễ còn hơn không bao giờ, tôi đã ra khỏi khu vực công đến nay được gần 8 năm, đã có lương hưu sau hơn 30 năm làm việc, vẫn tiếp tục không phải là (và sẽ không bao giờ là) Đảng viên, đã kịp cho cô con gái đi tỵ nạn giáo dục vài năm qua (cậu con trai đầu thì học hoàn toàn trong nước vì bố mẹ sống thanh bạch lương thiện và làm việc trong khu vực công thì tiền đâu mà cho con tỵ nạn?). Vài ngày qua, đọc tin tức về vụ LNMQ, rồi vụ đoàn du lịch VN trốn ở lại Đài Loan, nhìn lại đời mình tôi thấy tiếc những cơ hội của cá nhân mà tôi đã từ chối vì những lý tưởng ngây thơ, thấy mình thật buồn cười, và cũng thấy thật buồn. Mọi thứ trên đất nước này đã thay đổi, phải nói là đảo lộn tất cả.

Chỉ có một thứ dường như không thay đổi: Họ vẫn ra đi!

Khi kẻ chinh phục bị đồng hóa

Khi kẻ chinh phục bị đồng hóa
-----
Khi đọc lịch sử trên thế giới ta sẽ thấy có rất nhiều trường hợp kẻ đi chinh phục bị đồng hóa ngược về mặt văn hóa. Ấy là khi một nền văn minh cao hơn lại là kẻ thua cuộc do những bất lợi về thời thế, hoặc yếu kém về chính trị hoặc quân sự, như khi có kẻ nội gián phá hoại ở bên trong, hoặc khi những cải cách đúng nhưng hơi sớm và chưa được đám đông ủng hộ.

Lúc ấy, kẻ chiến thắng đại diện cho một nền văn minh thấp hơn chắc chắn sẽ thực hiện những chính sách mang tính hủy diệt đối với nền văn minh cao hơn -- đơn giản vì họ không hiểu giá trị của những gì họ phá hủy. Và cùng với đó là sự than rền rĩ không được thốt rõ thành lời, sự nghiến răng chịu đựng, thậm chí gượng cười làm vui của kẻ bị chinh phục, nuốt hận mà nhìn những thành tựu, những giá trị của nền văn minh mà trước đây mình đã từng biết bị phỉ báng, bị lăng mạ, bị đập phá ngay trước mắt mình, mà không thể phản đối hay đơn giản chỉ là giải thích, ngăn can...

Những điều đang xảy ra ở Trung Đông dưới bàn tay ISIS là một ví dụ hùng hồn cho cái chính sách hủy diệt ấy.

Và điều phải đến sẽ đến: một quá trình đồng hóa tất yếu để kéo mặt bằng văn minh của toàn xã hội xuống cho bằng trình độ của kẻ cầm quyền. Những gì mà thế hệ thứ nhất cảm thấy không thể chấp nhận sẽ trở nên chấp nhận được ở thế hệ thứ hai, và trở thành bình thường ở thế hệ thứ ba.... Và cứ thế.

Nhưng hượm đã.... Bao giờ cũng vậy, những giá trị của nền văn minh cũ tưởng đã hoàn toàn biến mất không hiểu sao bỗng từ từ trỗi dậy trong xã hội mới. Và chính con cháu của những kẻ chinh phục,  "tầng lớp ưu tú mới" lại chính là những người hăng hái khôi phục những giá trị cũ, dù không phải là hoàn toàn vì sự hạn chế về trình độ hiểu biết của họ, và cũng vì hoàn cảnh đã thay đổi ít nhiều.

Chỉ có điều những người này không biết hoặc không muốn biết và không thể thừa nhận nguồn gốc của những giá trị mới mà họ đang tạo ra (thực ra là khôi phục lại) mà thôi. Ngược lại, với sự kiêu ngạo cố hữu của người chiến thắng, họ cho rằng đó chính là những sáng tạo của họ; họ tin rằng mình là chủ nhân của một nền văn minh mới mà họ đang tạo dựng ra.

Các nhà sử học gọi đó là quá trình đồng hóa ngược khi kẻ bị chinh phục lại đồng hóa kẻ đi chinh phục - dù có ai thừa nhận điều này hay không thì cũng thế. Nhưng quá trình ấy diễn ra như thế nào thì ít người phân tích ra được. Mà cũng phải thôi, vì quá trình ấy diễn ra từ từ như như mưa dầm thấm đất; nó không có những cuộc cách mạng long trời lở đất để các nhà sử học có thể ghi lại sự kiện mà phân tích. Để hiểu quá trình này có lẽ chỉ có những người trong cuộc và phải mất hàng nửa thế kỷ trở lên mới thấy được. Vậy nên cần phải có văn học nơi số phận của những con người được ghi lại một cách cách trung thực dù không chính xác hoàn toàn về từng chi tiết.

Như một người luôn thuộc về phe thiểu số, khi đọc văn học của các quốc gia tôi đều quan tâm đến các tác giả và tác phẩm viết về những kẻ bên lề.  Như những tác giả da đen trong văn học Mỹ hoặc sau này là tác phẩm của những người nhập cư. Và tôi nghĩ, độ mở và sự bao dung của một nền văn hóa ra được thấy rõ nhất khi những người thiểu số,  những kẻ bên lề trở thành những tác gia được xã hội thừa nhận và vinh danh.

Đó cũng là lúc những giá trị của bên thua trận đã chinh phục được kẻ thắng trận, và cũng là lúc quá trình "đồng hóa ngược" được xem như là hoàn tất. Quá trình này có thể chủ động hoặc bị động, và ta cũng có thể gọi nó bằng một cái tên gọi khác dễ nghe hơn, như "quá trình giao thoa văn hóa" chẳng hạn.

Và chỉ đến lúc ấy thì mới có cái gọi là hòa hợp, hòa giải hay thông cảm gì đó vì mọi người đã suy nghĩ giống nhau sau và chấp nhận những giá trị như nhau.
------
Ghi vụn vào một ngày cuối tuần nhân dịp nghỉ 30 tháng 4 -1 tháng 5, 45 năm sau ngày ngày chấm dứt chiến tranh để mở ra một cuộc chiến khác âm thầm hơn trong mỗi lòng người....